بلومبرگ: درآمد نفتی امارات با وجود جنگ از سطح سال گذشته فراتر رفت؛ درآمد برخی همسایگان نصف شد
درآمد امارات متحده عربی از صادرات نفت در فاصله مارس تا سپتامبر ۲۰۲۶، هم‌زمان با جنگ ایران و اختلال گسترده در تجارت نفت منطقه، بیش از ۲۰ درصد نسبت به دوره مشابه سال گذشته افزایش یافته است. برآوردهای بلومبرگ اکونومیکس نشان می‌دهد از میان هشت کشور صادرکننده نفت منطقه که در این بررسی مقایسه شده‌اند، تنها امارات و عمان توانسته‌اند درآمد صادرات نفت خود را افزایش دهند؛ در حالی که درآمد برخی کشورهای همسایه تقریباً به نصف کاهش یافته است.
بر اساس نمودار منتشرشده از سوی بلومبرگ اکونومیکس (Bloomberg Economics)، درآمد صادرات نفت عمان با رشد نزدیک به ۴۰ درصدی بیشترین افزایش را داشته و درآمد عربستان سعودی تقریباً بدون تغییر باقی مانده است. در مقابل، درآمد نفتی ایران حدود ۴۰ درصد، کویت بیش از ۴۰ درصد و بحرین، عراق و قطر نزدیک به ۵۰ درصد کاهش یافته است.
این تفاوت چشمگیر نشان می‌دهد افزایش قیمت جهانی نفت به‌تنهایی تضمین‌کننده رشد درآمد کشورهای تولیدکننده نیست؛ بلکه توانایی حفظ تولید و صادرات و دسترسی به مسیرهای جایگزین برای دور زدن تنگه هرمز نیز نقش تعیین‌کننده‌ای دارد
امارات چگونه درآمد نفتی خود را افزایش داد؟
یکی از مهم‌ترین مزیت‌های امارات، خط لوله حبشان–فجیره است که نفت میدان‌های ابوظبی را با ظرفیت انتقال روزانه حدود ۱٫۸ میلیون بشکه به بندر فجیره در ساحل دریای عمان منتقل می‌کند. این مسیر به امارات اجازه می‌دهد بخش قابل‌توجهی از نفت خود را بدون عبور از تنگه هرمز به بازارهای جهانی برساند.
تحول مهم دیگر، خروج امارات از سازمان کشورهای صادرکننده نفت و ائتلاف اوپک‌پلاس بود. امارات ۲۸ آوریل اعلام کرد که از اول مه ۲۰۲۶ از این دو مجموعه خارج می‌شود؛ تصمیمی که محدودیت‌های تولید تعیین‌شده از سوی اوپک را برای این کشور برداشت و آزادی عمل بیشتری برای افزایش تولید فراهم کرد.
به گزارش آژانس بین‌المللی انرژی، تولید نفت خام امارات در سپتامبر به رکوردی تازه رسید و از روزانه ۴٫۴ میلیون بشکه فراتر رفت. مجموع تولید نفت و میعانات گازی این کشور نیز با افزایش روزانه حدود ۴۰۰ هزار بشکه نسبت به ماه قبل، به ۵٫۳ میلیون بشکه در روز رسید.
با این حال، وضعیت صادرات امارات در طول جنگ یکسان نبوده است. داده‌های منتشرشده از سوی پایگاه تخصصی «الطاقة» نشان می‌دهد صادرات دریایی نفت خام این کشور در مارس به روزانه ۲٫۱ میلیون بشکه کاهش یافت، اما در ژوئن به ۳٫۸ میلیون بشکه رسید و در سپتامبر نیز رقم ۳٫۳۶ میلیون بشکه در روز را ثبت کرد.
بر اساس همین داده‌ها، میانگین صادرات دریایی نفت خام امارات در ۹ ماه نخست سال ۲۰۲۶ حدود ۴٫۲ درصد کمتر از دوره مشابه سال گذشته بوده است. بنابراین، افزایش درآمد صادرات نفت امارات لزوماً به معنای افزایش حجم صادرات در تمام دوره نبوده و قیمت‌های بالاتر نفت نیز در این رشد نقش مهمی داشته‌اند.
عمان در صدر برندگان نفتی جنگ
عمان که پایانه‌های اصلی صادرات نفت آن خارج از تنگه هرمز قرار دارند، توانسته است تا حد زیادی از اختلالات گسترده در مسیر صادرات انرژی منطقه در امان بماند.
بر اساس آمار مرکز ملی آمار و اطلاعات عمان، این کشور از ژانویه تا پایان اوت ۲۰۲۶ حدود ۲۰۹ میلیون بشکه نفت صادر کرده که ۱٫۹ درصد بیشتر از دوره مشابه سال گذشته است. میانگین قیمت نفت عمان نیز در همین دوره با رشد ۱۵٫۵ درصدی به ۸۳٫۳ دلار برای هر بشکه رسیده است.
عربستان سعودی نیز با استفاده از خط لوله شرق به غرب و انتقال بخشی از نفت خود به بندر ینبع در دریای سرخ، توانسته است بخشی از محدودیت‌های صادراتی ناشی از جنگ را جبران کند. برآورد بلومبرگ نشان می‌دهد افزایش قیمت نفت در این کشور تقریباً کاهش حجم صادرات را جبران کرده و درآمد صادراتی آن نزدیک به سطح سال گذشته باقی مانده است.
کاهش شدید درآمد ایران، عراق و دیگر کشورهای منطقه
در مقابل، کشورهای وابسته‌تر به مسیر تنگه هرمز آسیب بیشتری دیده‌اند. عراق، کویت، قطر و بحرین با افت شدید درآمدهای صادراتی مواجه شده‌اند و این وضعیت پیامدهایی فراتر از صنعت نفت داشته است.
در عراق، کاهش درآمدهای نفتی فشار قابل‌توجهی بر منابع ارزی و بودجه دولت وارد کرده است. دولت این کشور در اوایل اکتبر با کاهش حدود ۱۴٫۵ درصدی ارزش رسمی دینار در برابر دلار موافقت کرد؛ تصمیمی که به گفته اقتصاددانان، با مشکلات ناشی از کاهش فروش نفت و نیاز دولت به تأمین منابع مالی مرتبط بوده است.
ایران نیز در طول جنگ با تغییر چشمگیری در وضعیت صادرات نفت روبه‌رو شده است. این کشور در ماه‌های نخست همچنان بخشی از صادرات نفت خام خود را حفظ کرده بود، اما محاصره دریایی آمریکا و محدودیت‌های بعدی، صادرات آن را به‌شدت کاهش داد. بر اساس داده‌های ردیابی نفتکش‌ها که رویترز منتشر کرده، صادرات نفت خام ایران در سپتامبر به صفر رسید؛ هرچند صادرات محدود برخی فرآورده‌های نفتی، از جمله گاز مایع و سوخت جت، ادامه داشته است.
افزایش درآمد نفتی به معنای رشد اقتصاد امارات نیست
با وجود عملکرد بهتر امارات در صادرات نفت، جنگ همچنان خسارت‌های سنگینی به بخش‌های دیگر اقتصاد این کشور وارد کرده است.
صندوق بین‌المللی پول در گزارش چشم‌انداز اقتصاد جهانی اکتبر ۲۰۲۶ پیش‌بینی کرده است که اقتصاد امارات در سال جاری ۳٫۹ درصد کوچک شود. این نهاد همچنین کاهش ۳٫۳ درصدی اقتصاد عربستان سعودی، افت ۷٫۶ درصدی اقتصاد ایران و انقباض ۱۵٫۶ درصدی اقتصاد قطر را پیش‌بینی کرده است.
در مقابل، عمان با رشد اقتصادی پیش‌بینی‌شده ۴٫۱ درصدی، تنها کشور عضو شورای همکاری خلیج فارس است که انتظار می‌رود اقتصاد آن در سال ۲۰۲۶ رشد مثبت داشته باشد.
این پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهد حتی افزایش درآمد صادرات نفت نیز نمی‌تواند تمام خسارت‌های ناشی از اختلال در تجارت، حمل‌ونقل، گردشگری و سرمایه‌گذاری را جبران کند.
نکته مهم در بررسی نمودار بلومبرگ آن است که مبنای مقایسه برای بیشتر کشورها، درآمد صادرات نفت در فاصله مارس تا سپتامبر ۲۰۲۶ نسبت به دوره مشابه سال ۲۰۲۵ است؛ برای عمان نیز دوره مارس تا اوت در نظر گرفته شده است. بنابراین، این ارقام نشان‌دهنده تغییر ارزش صادرات نفت هستند و نباید با تغییر حجم صادرات، سود خالص صنعت نفت یا درآمد کل دولت‌ها یکسان تلقی شوند.
در مجموع، داده‌های بلومبرگ نشان می‌دهد جنگ ایران تأثیر یکسانی بر کشورهای نفت‌خیز خاورمیانه نداشته است. در حالی که برخی کشورها با کاهش شدید درآمدهای نفتی روبه‌رو شده‌اند، امارات و عمان توانسته‌اند با حفظ بخش مهمی از مسیرهای صادراتی و بهره‌گیری از قیمت‌های بالاتر نفت، درآمد صادراتی بیشتری نسبت به سال گذشته کسب کنند.
