ماه توت‌فرنگی ۳۰ ژوئن در آسمان امارات دیده می‌شود؛ آیا ماه صورتی خواهد شد؟
در حالی که علاقه‌مندان به نجوم در سراسر جهان برای گرامی‌داشت «روز سیارک» در ۳۰ ژوئن آماده می‌شوند، آسمان‌دوستان در همان روز شاهد پدیده‌ای دیگر نیز خواهند بود؛ ظهور «ماه توت‌فرنگی».
به گفته گروه نجوم دبی، ساکنان امارات می‌توانند این پدیده را از هر نقطه‌ای که دید باز و آسمانی صاف داشته باشد، با چشم غیرمسلح مشاهده کنند.
با این حال، برخلاف آنچه نام این پدیده ممکن است القا کند، ماه در واقع صورتی نخواهد شد. اما «ماه توت‌فرنگی» دقیقاً چیست؟
ماه توت‌فرنگی یا ریزماه
برخلاف ابرماه که زمانی رخ می‌دهد که ماه در مدار خود به نزدیک‌ترین فاصله از زمین می‌رسد، ماه توت‌فرنگی یا «ریزماه» زمانی اتفاق می‌افتد که ماه کامل در نزدیکی دورترین نقطه مدار ماه از زمین، موسوم به اوج مداری، قرار می‌گیرد. در نتیجه، ماه کمی کوچک‌تر و کم‌نورتر از حالت معمول دیده می‌شود.
اگرچه این تفاوت ممکن است برای برخی افراد چندان محسوس نباشد، اما برای علاقه‌مندان آماتور نجوم یادآور جذابی از این واقعیت است که فاصله ماه از زمین همواره در حال تغییر است.
ماه کامل همیشه اندکی پس از غروب خورشید در غرب، از آسمان شرقی طلوع می‌کند و نیمه‌شب، زمانی که خورشید کاملاً زیر افق قرار دارد، به بالاترین نقطه خود در آسمان می‌رسد.
آنچه این ماه کامل را ویژه می‌کند، مسیر حرکت آن است. این پدیده برای ناظران در نیمکره شمالی یکی از پایین‌ترین مسیرهای ماه در چند دهه اخیر را نشان می‌دهد، در حالی که برای ناظران در نیمکره جنوبی، یکی از بلندترین مسیرهای ماه به شمار می‌رود.
دلیل این موضوع عبور ماه از صورت فلکی قوس در ماه ژوئن است؛ جایی که مرکز کهکشان راه شیری در نزدیکی خوشه ستاره‌ای مشهور موسوم به «قوری» قرار دارد.
با توجه به جهت قرارگیری ماه در این شب، ناظران در واقع به سوی قلب کهکشان راه شیری نگاه خواهند کرد.
ماه کامل ژوئن می‌تواند در یکی از سه صورت فلکی قوس، عقرب یا میزان رخ دهد. در سال ۲۰۲۶، این ماه از میان ستارگان کم‌نور صورتک ستاره‌ای قوری در صورت فلکی قوس عبور خواهد کرد.
چرا به آن ماه توت‌فرنگی می‌گویند؟
نام ماه توت‌فرنگی به رنگ این قمر طبیعی اشاره ندارد. این اصطلاح ریشه در سنت‌های بومیان آمریکا، به‌ویژه قبایل آمریکای شمالی دارد؛ جایی که ماه کامل ژوئن نشانه آغاز فصل برداشت توت‌فرنگی بود.
با گذشت زمان، این نام به‌طور گسترده پذیرفته شد و امروز یکی از شناخته‌شده‌ترین نام‌های سنتی ماه کامل به شمار می‌رود.
ماه توت‌فرنگی چه زمانی دیده می‌شود؟
امسال انتظار می‌رود ماه در ۳۰ ژوئن ۲۰۲۶ به مرحله کامل خود برسد. به تأیید گروه نجوم دبی، این ماه در امارات ساعت ۷:۴۹ عصر طلوع می‌کند و ساعت ۶:۲۵ صبح غروب خواهد کرد.
در همین حال، به گفته مرکز نجوم امارات، ماه در شب ۲۹ ژوئن در آسمان قاره آمریکا، اروپا و آفریقا دیده می‌شود و طلوع آن در استرالیا، نیوزیلند و بسیاری از کشورهای آسیایی با ۳۰ ژوئن هم‌زمان خواهد بود.
چگونه می‌توان آن را مشاهده کرد؟
ریزماه توت‌فرنگی را می‌توان از هر نقطه‌ای که دیدی باز به آسمان داشته باشد، با چشم غیرمسلح مشاهده کرد. به گفته گروه نجوم دبی، برای دیدن این پدیده به تجهیزات خاصی نیاز نیست، هرچند استفاده از دوربین دوچشمی یا تلسکوپ می‌تواند جزئیات بیشتری از سطح ماه را آشکار کند.
بهترین زمان مشاهده معمولاً هنگام طلوع و غروب ماه است؛ زمانی که ماه به دلیل یک خطای دید شناخته‌شده به نام «توهم ماه»، در نزدیکی افق بزرگ‌تر به نظر می‌رسد.
آیا ریزماه بر زمین تأثیر می‌گذارد؟
به گفته گروه نجوم دبی، هیچ اثر قابل توجهی با ریزماه مرتبط نیست. اگرچه ماه از طریق نیروی گرانش بر جزر و مد زمین اثر می‌گذارد، اما ریزماه در مقایسه با یک ماه کامل معمولی تنها تفاوت‌های بسیار اندکی ایجاد می‌کند.
این پدیده بر رفتار انسان، الگوهای آب‌وهوایی، زمین‌لرزه‌ها یا دیگر پدیده‌های طبیعی تأثیری ندارد.
اهمیت ریزماه بیش از هر چیز مشاهده‌ای و آموزشی است و فرصتی دیگر برای اخترشناسان و علاقه‌مندان به آسمان فراهم می‌کند تا سازوکار سامانه زمین و ماه را بهتر درک و تماشا کنند.
چرا ۳۰ ژوئن روز سیارک نام‌گذاری شده است؟
روز سیارک یک کارزار جهانی آگاهی‌بخشی است که با هدف آموزش مردم درباره سیارک‌ها، نقش آن‌ها در شکل‌گیری منظومه شمسی و اهمیت پایش اجرام نزدیک به زمین برگزار می‌شود.
این رویداد سالانه در ۳۰ ژوئن برگزار می‌شود؛ تاریخی که یادآور رویداد تونگوسکا در سال ۱۹۰۸ است. در آن رویداد، یک سیارک یا قطعه‌ای از یک دنباله‌دار بر فراز سیبری منفجر شد و بیش از ۲ هزار کیلومتر مربع از جنگل‌ها را با خاک یکسان کرد.
این ابتکار در سال ۲۰۱۵ از سوی گروهی از دانشمندان، فضانوردان و فعالان ارتباطات علمی آغاز شد تا پژوهش درباره سیارک‌ها و دفاع سیاره‌ای را ترویج کند.
در سال ۲۰۱۶، سازمان ملل متحد ۳۰ ژوئن را به‌طور رسمی به‌عنوان روز جهانی سیارک به رسمیت شناخت و از دولت‌ها، نهادها و سازمان‌ها در سراسر جهان خواست آگاهی عمومی درباره دانش سیارک‌ها و خطرات ناشی از برخورد آن‌ها با زمین را افزایش دهند.
