امارات در مسیر نخستین دولت مبتنی بر هوش مصنوعی: از وزیر هوش مصنوعی تا مدرسه بدون کلاس
از برنامهریزی شهری توسط کودکان ششساله در پرتغال و صدور ویزای اقلیمی در تووالو گرفته تا استفاده از مادربزرگها برای درمان افسردگی در زیمبابوه؛ جهان شاهد موجی از ایدههای نوآورانه دولتی است. اما در این میان، امارات متحده عربی با عزمی راسخ برای ایجاد نخستین دولت «ذاتاً مبتنی بر هوش مصنوعی» (AI-native)، گوی سبقت را ربوده است.
در اجلاس جهانی دولتها (World Governments Summit) که هفته گذشته در دبی برگزار شد، فهرست «اج ۵۰» (Edge 50) با همکاری «مرکز نوآوریهای دولتی محمد بن راشد» و پلتفرم «اپولیتیکال» (Apolitical) رونمایی شد. این فهرست، ایدههای جسورانه و بعضاً خلافآمدِ عادتی را برجسته میکند که در صورت اجرا در مقیاس کشوری، میتوانند تحولی شگرف در جوامع ایجاد کنند.
🟠 نجمارا: مدرسهای فراتر از زمان
یکی از برجستهترین موارد این فهرست، مدرسهای ابتدایی در امارات به نام «نجمارا» است. این مدرسه که در ساختمانی با معماری سیال و الهامبخش ژاپنی بنا شده، فاقد کلاسهای درس سنتی و صفحه نمایش (Screen) است و دانشآموزان در گروههای سنی ترکیبی آموزش میبینند.
نجمارا با تمرکز بر یادگیری مبتنی بر کاوش، مزرعهای درون مدرسهای دارد و دانشآموزان در آن به احیای صخرههای مرجانی و بررسی خاک میپردازند. فضای حاکم بر این مدرسه چنان جذاب است که به گفته بازدیدکنندگان، کودکان در پایان روز تمایلی به ترک مدرسه ندارند؛ موضوعی که توجه بازدیدکنندگان سرشناسی از جمله میلیاردرهای آمریکاییِ جویایِ آینده را نیز به خود جلب کرده است.
🟠 از نگاه نمایشی تا رهبری راهبردی
نویسنده این یادداشت با اشاره به تغییر رویکرد امارات مینویسد: «زمانی که در سال ۲۰۱۷ امارات نخستین وزیر هوش مصنوعی جهان را منصوب کرد، بسیاری آن را یک حرکت نمایشی خواندند. اما امروز، آن تصمیم به دوراندیشی تعبیر میشود.»
بر اساس مطالعه سال گذشته مایکروسافت، امارات اکنون یکی از سرمایهگذاران اصلی در مدلهای پیشرفته هوش مصنوعی و رهبر جهانی در پذیرش این فناوری است. این کشور بارها ثابت کرده است که میتواند پروژههایی را که در ابتدا غیرواقعی به نظر میرسند، با موفقیت اجرا کند.
🟠 هوش مصنوعی: بازطراحی دولت، نه صرفاً ابزار جانبی
گروه مشاوره بوستون (BCG) برآورد کرده است که استفاده از هوش مصنوعی در دولتها میتواند ۱.۷۵ تریلیون دلار بهرهوری جهانی ایجاد کند. با این حال، چالش اصلی در این است که هوش مصنوعی نباید تنها یک ابزار جانبی باشد، بلکه نیازمند «بازطراحی و سیمکشی مجدد» (Rewiring) ساختار دولت است.
این بازطراحی باید به گونهای باشد که نیروی انسانی را ارتقا داده و عاملیت انسان را حفظ کند. رهبران باید کارکنان دولت را به سمت جایگاه «مافوق الگوریتم» (استفاده از هوش مصنوعی به عنوان ابزار) هدایت کرده و از مشاغل «مادون الگوریتم» (جایی که انسان توسط هوش مصنوعی مدیریت میشود) دور کنند.
🟠 سرمایهگذاری میلیاردی ابوظبی
اشتیاق امارات برای تحقق دولت هوشمصنوعیمحور محسوس است.
مقامات دولتی موظف به گذراندن دورههای آموزشی هوش مصنوعی هستند و استانداردهای خدمات دولتی با بخش خصوصی مقایسه میشود.
در همین راستا، «دایره توانمندسازی دولت» در ابوظبی، بودجهای معادل ۱۳ میلیارد درهم (۳.۵ میلیارد دلار) را برای تحول هوش مصنوعی در بازه زمانی ۲۰۲۵ تا ۲۰۲۷ اختصاص داده است.
🟠 رونمایی از ابزارهای نوین سیاستگذاری
به دلیل پیشرو بودن امارات در این حوزه، دو ابزار جدید هوش مصنوعی در این اجلاس معرفی شد که با حمایت مالی خیریه گوگل (Google.org) به صورت رایگان در اختیار کارمندان دولتی سراسر جهان قرار میگیرد:
- ناوبر هوش مصنوعی دولت (Government AI Navigator):
مجموعهای از تجربیات واقعی و سیاستهای هوش مصنوعی از سراسر جهان که به مقامات کمک میکند تا از موفقیتها و شکستهای دیگران درس بگیرند.
2. پالیسینووا (PolicyNova):
ابزاری برای طراحی سیاستها که به تیمهای دولتی کمک میکند تا راهحلهای مشابه در سایر نقاط جهان را بررسی و پیش از تصمیمگیری نهایی، تداخلات احتمالی را شبیهسازی کنند.
در پایان، اگرچه مسیر پیادهسازی هوش مصنوعی در دولتها خالی از اشتباه نخواهد بود، اما وجود نوآوران پیشرو در لبههای تکنولوژی، امید به آیندهای هوشمندتر و کارآمدتر را زنده نگه میدارد.
