پوشش بیمه‌ای پیوند اعضا در امارات اجباری شد؛ درمان عوارض حتی سال‌ها پس از جراحی
شرکت‌های بیمه درمانی در امارات از ۳۱ اکتبر ۲۰۲۶ موظف شده‌اند تمامی هزینه‌های خدمات پزشکی مرتبط با برداشت و پیوند اعضا و بافت‌های بدن را برای اهداکنندگان و دریافت‌کنندگان عضو پوشش دهند. این الزام، درمان عوارض ناشی از جراحی را نیز شامل می‌شود؛ حتی اگر این عوارض سال‌ها پس از عمل بروز کنند یا شناسایی شوند.
به گزارش روزنامه «الامارات الیوم»، این مقررات پس از پایان مهلت انتقالی شش‌ماهه و بر اساس آیین‌نامه اجرایی قانون اهدا و پیوند اعضا و بافت‌های انسانی به اجرا درآمده است. طبق این آیین‌نامه، برای پوشش بیمه‌ای درمان عوارض ناشی از برداشت یا پیوند عضو، هیچ محدودیت زمانی تعیین نشده است.
بر اساس آمار وزارت بهداشت و پیشگیری امارات، تعداد افراد ثبت‌نام‌شده در برنامه ملی اهدا و پیوند اعضا و بافت‌های انسانی موسوم به «حیات» به ۴۰ هزار و ۳۸۱ نفر رسیده است.
همچنین از سال ۲۰۱۷ تاکنون بیش از ۲۳۳۲ عمل پیوند عضو در امارات با مشارکت بیش از ۱۲۳۴ اهداکننده انجام شده است. طبق آمار منتشرشده، بیش از ۴۰۰۰ بیمار نیز تحت درمان دیالیز قرار دارند و در انتظار دریافت عضو پیوندی هستند. تعداد عمل‌های پیوند عضو از ابتدای سال ۲۰۲۵ نیز از ۵۴۳ مورد فراتر رفته است.
جزئیات پوشش بیمه‌ای جدید
الزام شرکت‌های بیمه بر اساس مصوبه شماره ۶۱ سال ۲۰۲۶ هیئت وزیران امارات، مربوط به آیین‌نامه اجرایی فرمان قانون فدرال شماره ۲۵ سال ۲۰۲۳ درباره اهدا و پیوند اعضا و بافت‌های انسانی، اجرایی شده است.
این مصوبه در ۳۰ آوریل ۲۰۲۶ در روزنامه رسمی منتشر شد و بر اساس ماده ۱۴ آن، اجرای ماده ۹ مربوط به پوشش بیمه‌ای، شش ماه پس از تاریخ انتشار آغاز شده است.
طبق این مقررات، شرکت‌های بیمه موظف‌اند تمامی خدمات درمانی مرتبط با برداشت و پیوند اعضا و بافت‌ها را که پیش از جراحی، حین عمل و پس از آن به اهداکنندگان و دریافت‌کنندگان ارائه می‌شود، در بیمه‌نامه‌های درمانی و الحاقیه‌های مربوط پوشش دهند.
این خدمات شامل آزمایش‌های پزشکی، درمان‌های ضروری، هزینه‌های برداشت عضو یا بافت از اهداکنندگان زنده یا فوت‌شده، جراحی پیوند، مراقبت‌های پس از عمل، پیگیری وضعیت پزشکی و درمان عوارض ناشی از جراحی است.
نکته مهم این مقررات آن است که شرکت‌های بیمه موظف‌اند هزینه درمان عوارض مرتبط با برداشت یا پیوند عضو را صرف‌نظر از زمان بروز یا شناسایی آن‌ها پوشش دهند؛ حتی اگر این عوارض چندین سال پس از جراحی آشکار شوند.
این الزام در تمامی نظام‌های بیمه درمانی فعال در امارات اعمال می‌شود.
شرایط صدور مجوز برای مراکز و پزشکان متخصص
آیین‌نامه اجرایی همچنین ضوابط مشخصی برای صدور مجوز مراکز درمانی فعال در زمینه برداشت و پیوند اعضا و بافت‌های انسانی تعیین کرده است.
بر این اساس، مراکز درمانی باید تجهیزات پزشکی، زیرساخت‌های مناسب، آزمایشگاه مورد تأیید و نیروی انسانی متخصص برای انجام این جراحی‌ها را در اختیار داشته باشند.
این مراکز همچنین موظف‌اند نیروهای متخصصی برای آگاه‌سازی مردم درباره برنامه اهدای عضو، ترویج فرهنگ اهدا و تسهیل فرایندهای مربوط به آن فراهم کنند.
پزشکان متخصص نیز برای فعالیت در این حوزه باید مجوز معتبر طبابت در تخصص مرتبط داشته باشند و از آموزش معتبر، تجربه عملی یا گواهی حرفه‌ای مورد تأیید برخوردار باشند. دریافت موافقت مرکز ملی مسئول هماهنگی امور اهدا و پیوند اعضا نیز ضروری است.
مدت اعتبار مجوز پزشکان و تمدید آن، بر اساس ضوابط نهادهای بهداشتی مربوط، حداقل یک سال و حداکثر سه سال تعیین شده است.
امکان ثبت و تغییر تصمیم درباره اهدای عضو
یکی دیگر از بخش‌های مهم آیین‌نامه، ایجاد سامانه‌هایی برای ثبت رسمی تصمیم افراد درباره اهدای اعضا و بافت‌های بدن است.
بر اساس این مقررات، افراد باید بتوانند تمایل خود را به اهدای عضو در دوران حیات یا پس از فوت ثبت کنند. همچنین امکان ثبت مخالفت با اهدای عضو پس از مرگ نیز پیش‌بینی شده است.
این سامانه‌ها باید به افراد اجازه دهند در هر زمان تصمیم قبلی خود را تغییر دهند یا از آن صرف‌نظر کنند.
ثبت رضایت یا مخالفت باید به‌صورت کتبی و مستند انجام شود و احراز هویت از طریق سامانه هویت دیجیتال امارات صورت گیرد.
همچنین اتصال این سامانه‌ها به پرونده الکترونیکی پزشکی افراد و سامانه‌های مراکز درمانی، با هدف اطمینان از صحت اطلاعات و ثبت تصمیم آزادانه اشخاص، در آیین‌نامه پیش‌بینی شده است.
مراقبت‌های پزشکی از اهداکنندگان عضو
مقررات جدید، مراکز درمانی را موظف کرده است پیش از برداشت عضو از اهداکنندگان زنده، وضعیت سلامت و سابقه پزشکی آنان را به‌طور کامل بررسی کنند.
این بررسی‌ها شامل سابقه جراحی، بیماری‌های مزمن، داروهای مصرفی، سابقه خانوادگی بیماری‌ها، آزمایش‌های خون، بررسی سازگاری زیستی و تصویربرداری پزشکی است.
به‌روزرسانی واکسیناسیون‌های ضروری، ارزیابی خطرات احتمالی و تهیه گزارش پزشکی درباره مناسب‌بودن وضعیت فرد برای اهدای عضو نیز الزامی است.
در جریان جراحی، تیم پزشکی باید استانداردهای بیهوشی و ضدعفونی را رعایت کند، علائم حیاتی اهداکننده را تحت نظارت داشته باشد و خانواده او را از وضعیتش مطلع کند.
پس از جراحی نیز ارائه خدماتی مانند کنترل درد، مراقبت از زخم، پیشگیری از عفونت، فیزیوتراپی در صورت نیاز، برنامه غذایی مناسب، حمایت روانی و پیگیری‌های منظم پزشکی ضروری است.
همچنین اهداکنندگان باید درباره نشانه‌های عوارض احتمالی، مراقبت‌های لازم و رعایت سبک زندگی سالم آموزش ببینند.
الزامات درمانی برای دریافت‌کنندگان عضو
آیین‌نامه اجرایی، مراقبت‌های پزشکی مشخصی را برای دریافت‌کنندگان عضو نیز تعیین کرده است.
پیش از جراحی، مراکز درمانی باید سابقه پزشکی بیمار، بیماری‌های مزمن، وضعیت عمومی سلامت و میزان سازگاری عضو پیوندی را بررسی کنند.
این بررسی‌ها شامل آزمایش گروه خونی، آنتی‌بادی‌ها، سایر عوامل مرتبط با سازگاری زیستی و تصویربرداری‌های ضروری است. همچنین درمان‌هایی برای افزایش پذیرش عضو پیوندی از سوی سیستم ایمنی و کاهش احتمال رد پیوند، مطابق شرایط پزشکی بیمار، پیش‌بینی شده است.
در جریان جراحی، کنترل مستمر علائم حیاتی، ارزیابی عملکرد عضو پیوندی و انجام اقدامات فوری در صورت بروز اختلال ضروری است.
پس از پیوند نیز مراکز درمانی موظف‌اند عملکرد عضو پیوندی را بررسی کرده و درمان‌های لازم برای جلوگیری از رد عضو، پیشگیری از عفونت و مراقبت از زخم را ارائه دهند.
خدمات توان‌بخشی در صورت نیاز، تغذیه مناسب، حمایت روانی، معاینات دوره‌ای و آموزش نشانه‌های رد پیوند نیز از دیگر الزامات تعیین‌شده است.
بر اساس این آیین‌نامه، مراکز درمانی باید امکان مداخله فوری پزشکی در صورت بروز علائم رد عضو یا سایر عوارض مرتبط با پیوند را فراهم کنند.
اجرای این مقررات، چارچوب قانونی مشخصی برای پوشش بیمه‌ای خدمات مرتبط با اهدای عضو و پیوند اعضا در امارات ایجاد کرده و شرکت‌های بیمه را ملزم می‌کند هزینه‌های درمانی مربوط به عوارض این جراحی‌ها را بدون محدودیت زمانی از نظر زمان بروز یا شناسایی عارضه، تحت پوشش قرار دهند.
