هشدار پزشکان امارات درباره مصرف خودسرانه مکملهای غذایی و ورزشی؛ خطر آسیب به کلیهها و اعصاب
پزشکان در امارات درباره مصرف خودسرانه و بیرویه مکملهای غذایی و ورزشی هشدار دادهاند و تأکید کردهاند که مصرف دوزهای بالا یا استفاده همزمان از چند مکمل، بدون توجه به نیازهای بدن و شرایط پزشکی فرد، میتواند خطراتی مانند آسیب کلیوی، اختلالات عصبی و تداخل دارویی به همراه داشته باشد.
با کاهش دمای هوا و افزایش فعالیتهای ورزشی در فضای باز، برخی ساکنان امارات برای تقویت عملکرد ورزشی، عضلهسازی و بازیابی انرژی پس از تمرین به مصرف محصولاتی مانند پودر پروتئین، مولتیویتامین، منیزیم و مکملهای الکترولیت روی میآورند.
بااینحال، پزشکان تأکید کردهاند که ورزشکردن بهتنهایی به معنای نیاز به مصرف مکمل نیست و استفاده از این محصولات باید متناسب با وضعیت سلامت، رژیم غذایی و نیازهای فرد باشد.
خطر مصرف همزمان چند مکمل بدون ارزیابی پزشکی
دکتر محمد الجزولی، متخصص پزشکی خانواده در بیمارستان شیخ سلطان بن زاید در منطقه البطائح شارجه، اعلام کرد که مشاهده بیمارانی که چند مکمل را همزمان مصرف میکنند، در میان مراجعهکنندگان او به موضوعی رایج تبدیل شده است.
به گفته او، بسیاری از این افراد مصرف محصولاتی مانند پودر پروتئین، مولتیویتامین، منیزیم و الکترولیتها را بر اساس توصیه دوستان، مربیان ورزشی یا مطالب منتشرشده در شبکههای اجتماعی آغاز کردهاند، بدون آنکه نیاز تغذیهای آنها بررسی شده باشد.
الجزولی توضیح داد که بسیاری از افرادی که رژیم غذایی متعادل دارند، میتوانند مواد مغذی مورد نیاز خود را بدون مصرف مکملهای متعدد تأمین کنند.
او همچنین با اشاره به اهمیت بررسی وضعیت ویتامین D در برخی ساکنان امارات، تأکید کرد که تصمیم درباره مصرف این مکمل باید بر اساس نیاز فردی و ارزیابی پزشکی گرفته شود.
مصرف بیشازحد ویتامین D و آهن چه خطراتی دارد؟
به گفته پزشکان، یکی از باورهای نادرست درباره مکملها این است که محصولاتی با برچسب «طبیعی» یا «ایمن» نمیتوانند به بدن آسیب برسانند.
دکتر الجزولی هشدار داد که مصرف طولانیمدت دوزهای بالای ویتامین D ممکن است سطح کلسیم خون را افزایش دهد و به کلیهها آسیب برساند.
او افزود که مصرف نامناسب مکمل آهن، بهویژه در مقادیر زیاد یا در افراد مستعد تجمع آهن، میتواند مشکلاتی برای اندامهای بدن ایجاد کند.
به گفته این پزشک، مصرف مکملهای منیزیم و پتاسیم نیز در افرادی که دچار اختلال عملکرد کلیه هستند، ممکن است باعث افزایش خطرناک سطح این مواد در خون شود.
الجزولی همچنین درباره تداخل برخی مکملها با داروهای تجویزی، از جمله داروهای رقیقکننده خون و داروهای تیروئید، هشدار داد.
او افزود که در برخی محصولات ورزشی عرضهشده در اینترنت، مواد محرک یا ترکیبات استروئیدی پنهان شناسایی شدهاند که مصرفکنندگان ممکن است از وجود آنها اطلاع نداشته باشند.
احتمال آسیب به اعصاب بر اثر مصرف زیاد ویتامین B6
سواپنا مری جان، متخصص تغذیه بالینی در بیمارستان اینترنشنال مدرن دبی، نیز تأکید کرد که افزایش محبوبیت مکملها در میان ورزشکاران به معنای نیاز همه افراد به مصرف آنها نیست.
به گفته او، یک رژیم غذایی متعادل در بسیاری از موارد میتواند نیازهای تغذیهای بدن را تأمین کند و مکملها باید برای رفع کمبود یا پاسخ به نیاز مشخص فرد مورد استفاده قرار گیرند.
این متخصص تغذیه درباره خطر مصرف بیشازحد برخی ویتامینها هشدار داد و توضیح داد که دریافت طولانیمدت مقادیر بالای ویتامین B6 از طریق مکملها میتواند موجب آسیب اعصاب محیطی شود.
او همچنین تأکید کرد که مصرف همزمان چند محصول ممکن است باعث دریافت ناخواسته مقادیر بیشازحد برخی مواد مغذی یا ایجاد تداخل با داروهای مصرفی شود.
دکتر ماریان ملک اسحاق مرقس، متخصص پزشکی خانواده در مرکز جراحی روزانه برجيل در منطقه الشهامه ابوظبی، نیز هشدار داد که طبیعیبودن ترکیبات یک محصول لزوماً به معنای بیخطر بودن آن نیست.
به گفته او، مصرف غیرضروری آهن میتواند مشکلات گوارشی ایجاد کند و در برخی شرایط به اندامهای بدن آسیب برساند. همچنین استفاده طولانیمدت و خودسرانه از مکملها، بدون ارزیابی نیازهای فرد، توصیه نمیشود.
چه بررسیهایی پیش از مصرف مکملها لازم است؟
پزشکان توصیه کردهاند افراد پیش از شروع مصرف مکملها، وضعیت تغذیه، میزان فعالیت بدنی، سابقه بیماری و داروهای مصرفی خود را در نظر بگیرند.
دکتر الجزولی توضیح داد که پزشک ممکن است بر اساس شرایط فرد، آزمایشهایی مانند شمارش کامل سلولهای خون، بررسی ذخایر آهن، ویتامین D، ویتامین B12، عملکرد کلیه، قند خون و کلسترول را درخواست کند.
در صورت وجود علائم یا نشانههای مرتبط، بررسی عملکرد تیروئید نیز ممکن است ضروری باشد.
بااینحال، انجام این آزمایشها برای تمام افراد الزامی نیست و تصمیم درباره نوع بررسی باید بر اساس وضعیت سلامت هر شخص گرفته شود.
الجزولی همچنین توصیه کرد افراد بالای ۴۰ سال و کسانی که عوامل خطر بیماریهای قلبی دارند، پیش از آغاز تمرینات ورزشی شدید درباره ضرورت ارزیابی قلبی با پزشک مشورت کنند.
نیاز به انجام آزمایشهای تخصصی قلب برای همه افراد یکسان نیست و به علائم، سوابق پزشکی و شدت فعالیت ورزشی بستگی دارد.
آیا ورزشکاران به پودر پروتئین و مکمل الکترولیت نیاز دارند؟
سواپنا مری جان توضیح داد که نیاز روزانه بسیاری از افراد به پروتئین را میتوان از طریق مواد غذایی معمول تأمین کرد و استفاده از پودرهای پروتئینی برای همه ورزشکاران ضروری نیست.
به گفته او، مکملهای الکترولیت بیشتر در فعالیتهای ورزشی طولانیمدت، بهویژه هنگامی که با تعریق قابلتوجه همراه هستند، کاربرد دارند.
این موضوع برای ورزشکارانی که در هوای گرم امارات فعالیت میکنند، اهمیت دارد؛ اما به معنای ضرورت مصرف روزانه مکمل الکترولیت برای همه افراد نیست.
دکتر مرقس نیز تأکید کرد که توصیه به مصرف مکمل باید بر اساس نیاز تغذیهای مشخص هر فرد انجام شود، نه پیروی از برنامه ورزشی دیگران یا توصیههای عمومی فضای مجازی.
به گفته پزشکان، مکملهای غذایی در شرایط مناسب میتوانند به تأمین مواد مغذی مورد نیاز بدن کمک کنند، اما مصرف بیشتر یا ترکیب چند مکمل لزوماً به معنای بهبود سلامت یا افزایش عملکرد ورزشی نیست.