کشورهای نفت‌خیز خاورمیانه در تلاش‌اند ظرفیت خطوط لوله خود را افزایش دهند تا مسیرهای جایگزین صادرات انرژی را تقویت کرده و وابستگی به تنگه هرمز را کاهش دهند.

شرکت ملی نفت ابوظبی، ADNOC، قصد دارد در سال ۲۰۲۷ بهره‌برداری از خط لوله جدیدی را آغاز کند که میادین نفتی غربی امارات را به بندر فجیره در شرق کشور و در ساحل دریای عمان متصل می‌کند.

امارات هم‌اکنون نیز خط لوله‌ای در همین مسیر دارد که ظرفیت آن بین ۱.۵ تا ۱.۸ میلیون بشکه در روز است. انتظار می‌رود خط لوله جدید این ظرفیت را دو برابر کند.

برای امارات، این پروژه فقط راهی برای دور زدن تنگه هرمز نیست. این خط لوله به کشور امکان می‌دهد کنترل بیشتری بر تولید و عرضه نفت خام خود داشته باشد؛ به‌ویژه در شرایطی که امارات پس از خروج از اوپک در اول مه، به دنبال تقویت جایگاه خود به‌عنوان یکی از بازیگران اصلی تولید نفت در منطقه است.

سلطان احمد الجابر، مدیرعامل ADNOC، روز ۲۰ مه اعلام کرد خط لوله جدید «نزدیک به ۵۰ درصد» تکمیل شده است.

🟢 عراق نیز مسیرهای صادراتی تازه می‌سازد

عراق هم توسعه مسیرهای جایگزین صادرات نفت را در دستور کار قرار داده است. این کشور به‌تازگی آغاز ساخت خط لوله‌ای با ظرفیت ۲.۵ میلیون بشکه در روز را اعلام کرده که بصره در جنوب شرق عراق را به حدیثه در غرب این کشور متصل می‌کند.

برنامه صادرات عراق از چند مسیر دنبال می‌شود؛ از جمله بندر عقبه اردن در دریای سرخ و بندر بانیاس سوریه در دریای مدیترانه.

همچنین انتظار می‌رود ظرفیت خط لوله کرکوک به بندر جیهان ترکیه از ۲۰۰ هزار بشکه در روز فعلی به حدود ۵۰۰ هزار بشکه در روز افزایش یابد.

با مسدود شدن مسیر صادرات عراق از تنگه هرمز و کاهش تولید نفت خام این کشور به حدود ۳۰ درصد سطح پیش از آغاز جنگ، توسعه خطوط لوله جایگزین برای بغداد اهمیتی حیاتی پیدا کرده است.

🟢 اهمیت تنگه هرمز برای بازار نفت

تنگه هرمز در زمان صلح مسیر عبور حدود ۱۵ میلیون بشکه نفت خام در روز است؛ رقمی معادل حدود ۲۰ درصد تقاضای جهانی نفت.

اما پس از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران در ۲۸ فوریه، ایران عملاً این گذرگاه حیاتی را مسدود کرد.

عربستان سعودی نیز برای ایمن‌سازی مسیرهای صادراتی خود، ظرفیت خط لوله‌ای را که میادین نفتی شرق این کشور را به دریای سرخ در غرب متصل می‌کند، به حداکثر ۷ میلیون بشکه در روز رسانده است.

پیش از درگیری، این خط لوله فقط حدود ۲ میلیون بشکه در روز نفت منتقل می‌کرد و ظرفیت مازاد آن از زمان آغاز جنگ مورد استفاده قرار گرفته است.

🟢 خطوط لوله جایگزین کافی نیستند

با وجود تلاش‌های امارات، عراق و عربستان، دور زدن کامل تنگه هرمز از طریق خطوط لوله همچنان با چالش‌های جدی روبه‌روست.

حتی اگر خطوط لوله جدید امارات و عراق طبق برنامه وارد مدار شوند، مجموع ظرفیت آنها تنها کمی بیش از ۲۰ درصد نفت خامی را پوشش می‌دهد که در زمان صلح از تنگه هرمز عبور می‌کند.

حتی با افزایش ظرفیت خط لوله عربستان نیز این مسیرها برای جبران کامل بسته شدن تنگه هرمز کافی نخواهند بود.

🟢 نگرانی از حملات و تأخیرهای مالی

حملات اخیر نیز نگرانی‌ها درباره امنیت زیرساخت‌های انرژی را افزایش داده است. در ماه‌های آوریل و مه، یک خط لوله سعودی و یک تأسیسات نفتی در فجیره امارات هدف حمله ایران قرار گرفتند.

در عراق نیز مشکلات مالی می‌تواند ساخت خطوط لوله را به تأخیر بیندازد. بغداد تاکنون ۱.۵ میلیارد دلار در این پروژه‌ها سرمایه‌گذاری کرده، اما گفته است تکمیل آنها به تأمین منابع مالی بیشتر، از جمله کمک احتمالی صندوق بین‌المللی پول، وابسته است.

در کنار این چالش‌ها، اختلاف منافع کشورهای منطقه نیز توسعه مسیرهای جایگزین را پیچیده‌تر می‌کند. برای نمونه، طرح احداث خط لوله‌ای طولانی از عراق به بندر دقم عمان از مسیر عربستان سعودی احتمالاً با مخالفت ریاض روبه‌رو خواهد شد.

جنگ با ایران بار دیگر خطر وابستگی بیش از حد به مسیرهای محدود انتقال انرژی را برجسته کرده است؛ موضوعی که سال‌هاست کارشناسان انرژی درباره آن هشدار می‌دهند.