اکسیوس: ایران پیشنهاد نشست سه‌جانبه با آمریکا و قطر را رد کرد
اکسیوس در گزارشی به قلم باراک راوید نوشته است که عامل فوری حملات دونالد ترامپ به ایران، سرنگونی یا سقوط یک هلیکوپتر آمریکایی بود؛ اما پشت پرده، رئیس‌جمهور آمریکا نزدیک به دو هفته از انتظار برای پاسخ ایران به آخرین پیشنهادش در مذاکرات هسته‌ای و منطقه‌ای عصبانی‌تر شده بود. به گفته منابع آمریکایی، این پاسخ هنوز به واشنگتن نرسیده بود.
بر اساس این گزارش، حملات سه‌شنبه‌شب آمریکا با هدف بازگرداندن اهرم فشار واشنگتن انجام شد؛ اما به‌گونه‌ای طراحی شده بود که کسی کشته نشود و مسیر توافق به‌طور کامل بسته نشود. یک مقام ارشد آمریکایی به اکسیوس گفته این حملات «حساب‌شده» بود و هم‌زمان، میانجی‌های قطری در تهران با مقام‌های ایرانی گفت‌وگو می‌کردند تا مذاکرات دوباره به مسیر خود بازگردد.
ترامپ در همان زمان تهدیدهای تازه‌ای علیه ایران مطرح کرد و گفت اگر لازم باشد دوباره به ایران ضربه خواهد زد. او همچنین ایران را متهم کرد که در مذاکرات آمریکا را معطل کرده و وقت‌کشی می‌کند. در مقابل، رئیس‌جمهور ایران تهدیدهای ترامپ را نشانه قدرت ندانست و آن را نشانه «استیصال» توصیف کرد.
حمله پس از حادثه هلیکوپتر آمریکایی
اکسیوس می‌نویسد هنگام تصمیم ترامپ برای واکنش نظامی، آمریکا هنوز به این جمع‌بندی نرسیده بود که آیا ایران عمدا باعث سقوط یا آسیب‌دیدن هلیکوپتر آمریکایی شده است یا نه. با این حال، دو مقام ارشد کاخ سفید گفته‌اند حتی اگر برخورد میان هلیکوپتر آپاچی آمریکا و پهپاد ایرانی تصادفی بوده باشد، واشنگتن باید واکنش نشان می‌داد تا نشان دهد اقدامات ایران در تنگه هرمز را نمی‌پذیرد.
به گفته یکی از مقام‌های آمریکایی، اگر واشنگتن پاسخی نمی‌داد، ضعیف به نظر می‌رسید و این موضوع می‌توانست جایگاه آمریکا در مذاکرات با ایران را تضعیف کند. مقام‌های آمریکایی تأکید کرده‌اند حملات آمریکا «متناسب و جراحی‌شده» بوده و سامانه‌های راداری و کنترل پهپاد را هدف گرفته، بدون آنکه تلفات ایرانی ایجاد کند.
چند ساعت پیش از حملات، کاخ سفید یک بار دیگر تلاش کرد از ایران درباره آخرین پیشنهاد ترامپ پاسخ روشن بگیرد، اما موفق نشد. به گفته یک مقام آمریکایی، پیام واشنگتن به تهران این بود که زمان در حال پایان است. ایرانی‌ها نیز گفته بودند هنوز پاسخی ندارند و هشدار داده بودند که به هر حمله آمریکا واکنش نشان خواهند داد؛ واکنشی که در نهایت محدود توصیف شده است.
حدود ساعت ۵ عصر سه‌شنبه به وقت شرق آمریکا، در حالی که جنگنده‌های آمریکایی در مسیر عملیات بودند، کاخ سفید پیام‌هایی برای ایران فرستاد و اعلام کرد که فقط تأسیسات نظامی هدف قرار خواهد گرفت. یک مقام آمریکایی به اکسیوس گفته اگر خلبانان آمریکایی کشته شده بودند، وضعیت امروز کاملا متفاوت می‌بود.
انتظار دو هفته‌ای ترامپ برای پاسخ تهران
طبق گزارش اکسیوس، ترامپ می‌توانست اواخر ماه گذشته به یک توافق اولیه با ایران برسد، اگر همان شرایطی را می‌پذیرفت که فرستادگانش مذاکره کرده بودند. اما او پس از جلسه ۲۹ می در اتاق وضعیت کاخ سفید تصمیم گرفت دو اصلاحیه به پیش‌نویس تفاهم‌نامه اضافه کند؛ تفاهم‌نامه‌ای که هدف آن پایان جنگ و بازگشایی تنگه هرمز عنوان شده بود.
خواسته‌های ترامپ از ایران این بود که تهران ظرف ۶۰ روز اورانیوم غنی‌شده خود را رقیق کند و همچنین متعهد شود از کشتی‌هایی که از تنگه هرمز عبور می‌کنند، عوارض دریافت نکند. در مقابل، ترامپ حاضر بود بپذیرد که رقیق‌سازی اورانیوم در خاک ایران و زیر نظارت آژانس بین‌المللی انرژی اتمی انجام شود؛ موضوعی که اکسیوس آن را امتیازی مهم می‌داند، چون ترامپ پیش‌تر خواستار انتقال این مواد به خارج از ایران بود.
به گفته منابع درگیر در میانجی‌گری، عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، به میانجی‌ها و آمریکا گفته بود برای گرفتن پاسخ به چهار یا پنج روز زمان نیاز دارد. اما این روند به انتظار تقریبا دو هفته‌ای تبدیل شد و در این مدت، ترامپ به‌دلیل پوشش منفی رسانه‌ها درباره وعده‌های محقق‌نشده‌اش برای توافق و همچنین انتقاد تندروها که او را به نرمش در برابر ایران متهم می‌کردند، بیش از پیش ناراضی شد.
اکسیوس همچنین نوشته مقام‌های ایرانی در محافل عمومی و خصوصی می‌گفتند انتظار دارند بخشی از دارایی‌های مسدودشده ایران از پیش آزاد شود؛ در حالی که ترامپ تأکید داشت آزادسازی دارایی‌ها فقط پس از اجرای برخی تعهدات ایران ممکن است. یک مقام آمریکایی گفته موضع ترامپ تغییر نکرده، اما ایران می‌تواند با آغاز اجرای خواسته‌های هسته‌ای آمریکا، به میلیاردها دلار از دارایی‌های مسدودشده دسترسی پیدا کند.
تشدید تنش ایران و اسرائیل مذاکرات را پیچیده کرد
بر اساس این گزارش، مذاکره‌کنندگان آمریکایی و میانجی‌های منطقه‌ای طی ۱۲ روز گذشته چند بار به ایران هشدار داده بودند که پیش از مداخله عوامل مخرب یا وقوع حادثه‌ای تاکتیکی که باعث شعله‌ورشدن درگیری شود، باید پاسخ خود را ارائه کند. شنبه گذشته، عراقچی به میانجی‌های منطقه‌ای گفته بود پاسخ ایران را برای تأیید به رهبر جمهوری اسلامی فرستاده و امیدوار است تا یکشنبه آن را به کاخ سفید منتقل کند.
اما یک روز بعد، اسرائیل به بیروت حمله کرد، ایران به اسرائیل موشک شلیک کرد و اسرائیل نیز با حملاتی به تهران پاسخ داد. یک منبع منطقه‌ای درگیر در مذاکرات به اکسیوس گفته به ایرانی‌ها هشدار داده شده بود که حمله به اسرائیل اشتباه بزرگی بود، چون به بنیامین نتانیاهو فرصت داد روند مذاکرات را تخریب کند.
دو منبع منطقه‌ای مدعی شده‌اند آمریکا و ایران پیش از تشدید تنش ایران و اسرائیل به توافق نزدیک شده بودند؛ اما پس از حملات، مقام‌های ایرانی نگران بودند که پذیرش توافق به‌معنای تسلیم‌شدن در برابر حملات اسرائیل تلقی شود. در مقابل، یک مقام اسرائیلی مدعی شده رفتار ایران نشان می‌داد رهبران و فرماندهان ارشد جمهوری اسلامی تصور می‌کنند دست بالا را دارند. سپس حادثه هلیکوپتر و تهدیدهای تازه ترامپ رخ داد.
ادامه مذاکرات با وجود حملات
اکسیوس می‌نویسد مقام‌های ایرانی و آمریکایی طی دو روز گذشته به‌طور موازی با میانجی‌های قطری در دوحه گفت‌وگو کرده‌اند. قطر تلاش کرده بود نشست سه‌جانبه‌ای برای مذاکره مستقیم درباره اختلافات باقی‌مانده ترتیب دهد، اما ایران این پیشنهاد را نپذیرفت.
در ادامه، میانجی‌های قطری روز چهارشنبه به تهران رفتند تا با عراقچی و دیگر مقام‌های ایرانی دیدار کنند و روند مذاکرات را دوباره به حرکت درآورند. دو مقام آمریکایی گفته‌اند امیدوارند حملات سه‌شنبه باعث شود ایران به پیشنهاد ترامپ پاسخ دهد و تهدیدهای رئیس‌جمهور آمریکا نیز بخشی از همین فشار است.
جمع‌بندی گزارش اکسیوس این است که توافق همچنان روی میز قرار دارد، اما ترامپ آماده است در صورت ادامه تأخیر و وقت‌کشی تهران، هزینه بیشتری به ایران تحمیل کند.
