عربستان سعودی و ایالات متحده یک توافق بلندمدت برای همکاری در زمینه انرژی هسته‌ای صلح‌آمیز امضا کردند؛ توافقی که زمینه ورود فناوری و شرکت‌های هسته‌ای آمریکایی به عربستان را فراهم می‌کند و ممکن است در آینده به ایجاد تأسیسات غنی‌سازی اورانیوم در خاک این کشور منجر شود.

این توافق روز چهارشنبه ۲۲ جولای با امضای کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا، و شاهزاده عبدالعزیز بن سلمان، وزیر انرژی عربستان سعودی، نهایی شد. دو کشور هم‌زمان یک توافق دوجانبه برای اجرای تدابیر نظارتی و ایمنی هسته‌ای نیز امضا کرده‌اند.

توافق جدید که با عنوان «توافق ۱۲۳» شناخته می‌شود، چارچوب حقوقی لازم بر اساس ماده ۱۲۳ قانون انرژی اتمی آمریکا برای انتقال گسترده تجهیزات، مواد و فناوری هسته‌ای میان آمریکا و دیگر کشورها را فراهم می‌کند. مدت اجرای این توافق حدود ۳۰ سال اعلام شده است.

بر اساس جزئیات منتشرشده، پس از انجام یک مطالعه مشترک امکان‌سنجی میان ریاض و واشنگتن، عربستان می‌تواند با استفاده از فناوری آمریکایی برای ساخت تأسیسات غنی‌سازی اورانیوم اقدام کند. این توافق همچنین امکان ساخت نیروگاه‌های هسته‌ای عربستان با مشارکت شرکت‌های آمریکایی را فراهم می‌کند.

وزارت انرژی عربستان اعلام کرده است این توافق به تنوع‌بخشی به منابع انرژی، توسعه فناوری‌های پیشرفته و گسترش فرصت‌های سرمایه‌گذاری و همکاری میان دو کشور کمک خواهد کرد. عربستان در چارچوب برنامه توسعه اقتصادی «چشم‌انداز ۲۰۳۰» در تلاش است وابستگی داخلی خود به نفت و گاز برای تولید برق را کاهش دهد و صادرات انرژی را افزایش دهد.

پروژه‌های احتمالی این برنامه ده‌ها میلیارد دلار ارزش خواهند داشت و شرکت وستینگهاوس، شرکت آمریکایی سازنده نیروگاه‌ها و راکتورهای هسته‌ای، یکی از گزینه‌های اصلی برای ساخت راکتورهای نسل جدید «ای‌پی ۱۰۰۰» در عربستان معرفی شده است.

با این حال، توافق جدید برخلاف توافق هسته‌ای آمریکا و امارات، عربستان را به کنارگذاشتن غنی‌سازی اورانیوم و بازفرآوری سوخت مصرف‌شده ملزم نمی‌کند. همچنین ریاض ملزم نشده است «پروتکل الحاقی» آژانس بین‌المللی انرژی اتمی را اجرا کند؛ سازوکاری که امکان بازرسی‌های گسترده‌تر و سرزده از تأسیسات اعلام‌نشده را در اختیار بازرسان بین‌المللی قرار می‌دهد.

همین موضوع با انتقاد شماری از کارشناسان منع گسترش تسلیحات هسته‌ای و قانون‌گذاران آمریکایی روبه‌رو شده است. منتقدان می‌گویند دستیابی عربستان به فناوری غنی‌سازی، حتی با اهداف غیرنظامی، ممکن است خطر رقابت هسته‌ای در خاورمیانه را افزایش دهد. مقام‌های آمریکایی در مقابل تأکید کرده‌اند که توافق جدید با استانداردهای ایمنی هسته‌ای و تعهدات مربوط به جلوگیری از گسترش تسلیحات هسته‌ای مطابقت دارد.

این توافق اکنون برای بررسی به کنگره آمریکا ارسال می‌شود. کنگره ۹۰ روز کاری فرصت دارد با تصویب قطعنامه‌ای مشترک با آن مخالفت کند؛ با این حال، جلوگیری نهایی از اجرای توافق در صورت وتوی رئیس‌جمهوری، به رأی دوسوم اعضای هر دو مجلس نیاز خواهد داشت.