دانشگاه‌های امارات هشدار گرفتند؛ آسان کردن عمدی قبولی دانشجویان تخلف است
دانشگاه‌های امارات در صورتی که آزمون‌ها و شیوه‌های ارزیابی را عمداً به‌گونه‌ای طراحی کنند که قبولی برای دانشجویان آسان‌تر شود، ممکن است با اقدامات قانونی و نظارتی روبه‌رو شوند. چارچوب جدید تخلفات آموزش عالی در این کشور، تأکید بیشتری بر سلامت علمی و کیفیت واقعی یادگیری دانشجویان دارد.
پروفسور امجد قندیل، مدیر کمیسیون اعتباربخشی دانشگاهی آموزش عالی امارات، اعلام کرد طراحی عمدی ارزیابی‌ها با هدف قبولی دانشجویان، بر اساس مقررات جدید یک تخلف محسوب می‌شود؛ حتی اگر در گذشته چنین اقدامی لزوماً به‌عنوان تخلف شناخته نمی‌شد.
او در نشستی درباره مصوبه جدید هیئت وزیران در زمینه تخلفات و مجازات‌ها گفت: «طراحی عمدی ارزیابی‌ها به شکلی که باعث قبولی دانشجویان شود، یکی از تخلفات بسیار مهم است. اگرچه برخی آن را تخلف نمی‌دانند، اما طبق مقررات، تخلف محسوب می‌شود.»
این اظهارات در جریان نشست وزارت آموزش عالی و تحقیقات علمی امارات در ابوظبی مطرح شد؛ جایی که مقام‌ها جزئیات مصوبه شماره ۱۴۳ سال ۲۰۲۶ هیئت وزیران درباره تخلفات، مجازات‌ها و اقدامات اداری مربوط به مؤسسات آموزش عالی، مراکز آموزش فنی و حرفه‌ای و مؤسسات و مراکز آموزشی را تشریح کردند.
این مصوبه از ۱۲ سپتامبر اجرایی می‌شود و چارچوب واحدی برای رسیدگی به تخلفات مرتبط با مجوز و اعتباربخشی، صحت اطلاعات، نظارت و ارزیابی، سلامت علمی، امنیت و سلامت آزمون‌ها، آموزش عملی، تبلیغات دانشگاهی و دیگر الزامات قانونی ایجاد می‌کند.
بر اساس این چارچوب، نوع مجازات به ماهیت و شدت تخلف و همچنین تکرار آن بستگی دارد. جریمه‌های مالی می‌تواند تا ۵۰۰ هزار درهم افزایش یابد و بسته به نوع تخلف، محدودیت‌هایی در فعالیت مؤسسه، مجوزها، اعتباربخشی و پذیرش دانشجوی جدید نیز اعمال شود.
در بخش سلامت علمی، کوتاهی مؤسسات در ایجاد، اجرای صحیح یا نظارت بر سیاست‌ها و سامانه‌های لازم برای حفظ سلامت علمی و اعتبار آزمون‌ها و نتایج آنها، تخلف محسوب می‌شود. این مقررات مواردی مانند نقض اخلاق پژوهشی، تخلفات مربوط به تحقیقات و انتشار آثار علمی، تقلب در امتحانات و ضعف جدی یا مکرر در نظارت و امنیت آزمون‌های حضوری و الکترونیکی را نیز در بر می‌گیرد.
دانشگاه‌ها باید هوش مصنوعی را بپذیرند
در این نشست، از پروفسور قندیل درباره تأثیر گسترش هوش مصنوعی بر سلامت علمی و امنیت ارزیابی‌ها نیز سؤال شد.
او تأکید کرد که دانشگاه‌ها به جای تلاش برای جلوگیری کامل از استفاده دانشجویان از هوش مصنوعی، باید شیوه‌های ارزیابی خود را بازطراحی کنند تا در شرایطی که این ابزارها به‌طور گسترده در دسترس هستند، همچنان بتوان میزان واقعی یادگیری دانشجو را سنجید.
قندیل گفت: «تنها راه‌حل در برابر هوش مصنوعی، پذیرفتن آن است.»
به گفته او، دانشگاه‌ها باید به سمت ارزیابی‌هایی حرکت کنند که در برابر شرایط ایجادشده با هوش مصنوعی تاب‌آور باشند، نه اینکه صرفاً تلاش کنند آزمون‌هایی طراحی کنند که استفاده از هوش مصنوعی در آنها دشوار باشد. مسئله اصلی دیگر فقط تشخیص استفاده دانشجو از هوش مصنوعی نیست، بلکه باید اطمینان حاصل شود که ارزیابی واقعاً میزان یادگیری او را اندازه‌گیری می‌کند.
چه اقداماتی می‌تواند برای دانشگاه‌ها تخلف محسوب شود؟
پروفسور قندیل چند نمونه از اقداماتی را که ممکن است تخلف تلقی شوند تشریح کرد. طراحی عمدی آزمون‌ها برای آسان کردن قبولی دانشجویان، اجرا نکردن فرآیندهای مناسب ارزیابی و راستی‌آزمایی و همچنین ایجاد تغییرات اساسی در برنامه‌های آموزشی مورد تأیید کمیسیون اعتباربخشی بدون دریافت مجوز قبلی، از جمله این موارد هستند.
مقررات جدید همچنین هرگونه تغییر در برنامه یا مدرک تحصیلی تأییدشده یا استانداردهای پذیرش را که بر کیفیت آموزش، اعتبار مدرک دانشجویان، فرصت‌های برابر یا توانایی آنها برای تکمیل دوره در زمان تعیین‌شده تأثیر منفی بگذارد، تخلف مرتبط با کیفیت آموزش عالی می‌داند.
در صورت ایجاد تغییرات اساسی بدون تأیید قبلی وزارت آموزش عالی، در نخستین تخلف ممکن است علاوه بر صدور اخطار، پذیرش دانشجوی جدید در برنامه مربوطه تا زمان انجام اصلاحات متوقف شود. مؤسسه همچنین موظف خواهد بود از حقوق دانشجویان فعلی محافظت و ادامه روند تحصیل آنها را تضمین کند و نمی‌تواند بابت اقدامات اصلاحی هزینه اضافی از دانشجویان دریافت کند.
ارائه مدارک یا برنامه‌های آموزشی بدون اعتباربخشی ملی مورد نیاز نیز می‌تواند تخلف محسوب شود. مقام‌های اماراتی تأکید کردند که دادن فرصت به یک مؤسسه برای اصلاح وضعیت خود، اصل وقوع تخلف را از بین نمی‌برد.
همچنین اصلاح نکردن علت تخلف، ادامه آن پس از دریافت اخطار یا اجرا نکردن اقدامات اداری و مجازات‌های تعیین‌شده در مهلت مقرر می‌تواند به‌عنوان تکرار تخلف در نظر گرفته شود.
مجازات تخلفات مکرر
احمد الحمادی، مدیر اداره امور حقوقی وزارت آموزش عالی و تحقیقات علمی امارات، اعلام کرد هدف اصلی این چارچوب پیشگیری از تخلفات، تشویق مؤسسات به رعایت زودهنگام مقررات و حفاظت از حقوق دانشجویان است، نه صرفاً اعمال جریمه‌های مالی.
در تخلفات مرتبط با سلامت علمی، مجازات در صورت تکرار می‌تواند شدیدتر شود. این اقدامات شامل اخطار، توقف پذیرش دانشجوی جدید تا زمان اصلاح تخلف، رد درخواست راه‌اندازی برنامه‌ها یا مدارک تحصیلی جدید و اعمال محدودیت بر مؤسسه، مالکان یا افراد دارای کنترل مؤثر بر آن خواهد بود.
در صورت سومین تکرار تخلف، وزارتخانه می‌تواند مجوز مؤسسه، اعتباربخشی دانشگاه یا اعتباربخشی برنامه آموزشی مربوطه را لغو کند. با این حال، مؤسسه همچنان موظف است از دانشجویان محافظت کرده و امکان ادامه تحصیل آنها را فراهم کند.
مؤسساتی که با اقدامات نظارتی جدی مواجه می‌شوند همچنین باید از سوابق تحصیلی و حقوق مالی دانشجویان حفاظت کنند و در موارد لازم، هزینه‌هایی را که بدون مجوز قانونی دریافت شده است بازگردانند.
مؤسسات می‌توانند ظرف ۶۰ روز از زمان اطلاع از تصمیم، اعتراض مکتوب و مستدل خود را به وزارتخانه ارائه کنند. وزارتخانه نیز ۶۰ روز برای رسیدگی به اعتراض فرصت دارد. ثبت اعتراض به‌طور خودکار اجرای تصمیم را متوقف نمی‌کند، مگر اینکه وزارتخانه دستور دیگری صادر کند.
تغییر شیوه ارزیابی دانشجویان در عصر هوش مصنوعی
دانشگاه ابوظبی از جمله مؤسساتی است که همزمان با گسترش هوش مصنوعی مولد، شیوه‌های ارزیابی خود را تغییر داده است.
حمد الظبی، معاون دانشگاه ابوظبی در امور هوش مصنوعی، گفت پس از فراگیر شدن ChatGPT در سال ۲۰۲۲، دانشگاه بررسی کرد که آیا به سیاست جدیدی نیاز دارد یا خیر، اما در نهایت به این نتیجه رسید که مقررات موجود درباره سلامت علمی، تقلب را فارغ از اینکه با هوش مصنوعی یا روش دیگری انجام شده باشد، پوشش می‌دهد.
دانشگاه پس از آن دستورالعمل‌هایی برای دانشجویان، اعضای هیئت علمی و کارکنان تهیه و کارگاه‌هایی درباره استفاده صحیح و نادرست از هوش مصنوعی و مواردی مانند سرقت علمی برگزار کرد.
یکی از مهم‌ترین تغییرات، بازطراحی ارزیابی‌ها بوده است. به جای تکالیف سنتی که دانشجو یک پروژه را به‌تنهایی انجام داده و محصول نهایی را تحویل می‌دهد، دانشگاه به سمت ارزیابی‌های مرحله‌ای و تعاملی حرکت کرده است.
برای مثال، دانشجو ممکن است ابتدا طرح پروژه خود را به استاد ارائه دهد و به پرسش‌های او پاسخ دهد، سپس داده جمع‌آوری کند یا نمونه اولیه‌ای بسازد و در مرحله بعد دوباره نتیجه کار خود را ارائه کند. به گفته مسئولان دانشگاه، این تعامل مستمر به اطمینان از یادگیری واقعی دانشجو کمک می‌کند.
دانشگاه ابوظبی همچنین یک سامانه مبتنی بر هوش مصنوعی برای بررسی آزمون‌ها ایجاد کرده است که عواملی مانند کیفیت سؤالات، زمان مورد نیاز برای پاسخ‌گویی، هماهنگی آزمون با اهداف آموزشی دوره و برنامه تحصیلی و ارتباط آن با نیازهای بازار کار را بررسی می‌کند.
به گفته مسئولان دانشگاه، از زمان راه‌اندازی این سامانه در حدود یک سال گذشته، بیش از ۲۴۰۰ آزمون از طریق آن بررسی شده است.
رویکرد جدید وزارت آموزش عالی امارات نیز بر همین اصل تأکید دارد: دانشگاه‌ها باید بتوانند کیفیت واقعی آنچه دانشجویان آموخته‌اند را اثبات کنند و صرفاً اجرای یک فرآیند آموزشی از پیش تعیین‌شده کافی نخواهد بود.
