نشنال اینترست: امارات به اصلیترین میانجی جنگ اوکراین تبدیل شده است؛ از مبادله ۸۵۰۰ اسیر تا میزبانی مذاکرات سهجانبه
نشریه آمریکایی «نشنال اینترست» (The National Interest) در تحلیلی تازه، امارات متحده عربی را اصلیترین میانجی جنگ روسیه و اوکراین معرفی کرده و نوشته است که ابوظبی با میانجیگری در مبادله ۸ هزار و ۵۳۷ اسیر و میزبانی تازهترین دور مذاکرات سهجانبه آمریکا، روسیه و اوکراین، توانسته جایگاه خود را در تلاشهای دیپلماتیک برای پایان دادن به این جنگ تثبیت کند. به ارزیابی ساموئل رامانی، پژوهشگر وابسته به اندیشکده بریتانیایی «مؤسسه سلطنتی خدمات متحد» (RUSI) و نویسنده این تحلیل که جمعه ۱۳ نوامبر ۲۰۲۶ منتشر شد، نقش امارات نه نمونهای از «بیطرفی منفعلانه»، بلکه حاصل سیاست «عدم تعهد راهبردی» است
بر اساس آمار رسمی وزارت امور خارجه امارات، از آغاز جنگ در فوریه ۲۰۲۲ تا ۲۳ اکتبر ۲۰۲۶، در مجموع ۸ هزار و ۵۳۷ اسیر طی ۲۷ نوبت میانجیگری ابوظبی میان روسیه و اوکراین مبادله شدهاند. آخرین مبادله اعلامشده در ۲۳ اکتبر شامل ۵۴۰ اسیر (از هر طرف ۲۷۰ نفر) بود. به نوشته رامانی، نقش امارات در مبادله اسرا از معدود موضوعاتی است که دو طرف جنگ درباره آن همنظرند؛ بهطوری که ولادیمیر پوتین پیش از مذاکرات اخیر از شیخ محمد بن زاید آل نهیان، رئیس دولت امارات، قدردانی کرد و ولودیمیر زلنسکی نیز ابوظبی را بستری قابلاعتماد برای دیپلماسی توصیف کرد.
مذاکرات روزهای سهشنبه ۱۰ و چهارشنبه ۱۱ نوامبر در ابوظبی، با میانجیگری آمریکا و میزبانی امارات برگزار شد و نخستین گفتوگوهای سهجانبه نمایندگان واشنگتن، مسکو و کییف پس از ۹ ماه وقفه بود. این مذاکرات که سومین دور گفتوگوهای سهجانبه در ابوظبی به شمار میرفت، به توافق اصولی روسیه و اوکراین برای مبادله گسترده اسرا منجر شد. جرد کوشنر، فرستاده آمریکا، اعلام کرد واشنگتن برای تحقق بزرگترین مبادله اسرا از آغاز جنگ تلاش میکند.
با این حال، مذاکرات در موضوعات اصلی، از جمله سرزمینهای تحت کنترل روسیه، شرایط آتشبس و تضمینهای امنیتی، به توافق نهایی نرسید. داوید آراخامیا، عضو هیئت اوکراینی و رئیس فراکسیون حزب حاکم «خدمتگزار مردم» در پارلمان اوکراین، این دور را یکی از دشوارترین مذاکرات توصیف کرد و گفت هیئت روسی با «دستورالعملهای بسیار سختگیرانه» در نشست حاضر شده بود.
پس از پایان گفتوگوهای ابوظبی، جرد کوشنر و استیو ویتکاف، فرستادگان آمریکا، روز پنجشنبه ۱۲ نوامبر ابتدا در مسکو با پوتین و سپس در دوبلین با زلنسکی دیدار کردند. کوشنر پس از این دیدارها از تلاش برای گسترش مذاکرات با حضور کشورهای اروپایی خبر داد، اما مقامهای روسیه تأکید کردند که درباره شکل مشارکت اروپا هنوز تصمیم قطعی گرفته نشده است.
در تازهترین تحول، پوتین روز پنجشنبه ۱۹ نوامبر اعلام کرد روسیه اصولاً با حضور نمایندگان اروپا در مذاکرات صلح مخالف نیست، اما ابتدا باید مواضع آنها مشخص شود. او گفت مسکو از نمایندگان اروپایی دعوت کرده است برای روشن کردن دیدگاههای خود به روسیه سفر کنند تا سپس درباره چارچوب ادامه گفتوگوها تصمیمگیری شود.
همزمان، زلنسکی روز ۱۴ نوامبر اعلام کرد روسیه و اوکراین درباره مبادله احتمالی هزار و ۲۰۰ تا هزار و ۳۰۰ اسیر از هر طرف گفتوگو میکنند. او ۱۶ نوامبر نیز در مصاحبه با اسکاینیوز عربی، ضمن قدردانی از نقش امارات در مبادله اسرا، ابراز امیدواری کرد دور دیگری از مذاکرات صلح در این کشور برگزار شود. با وجود این، زمان اجرای مبادله جدید و شمار نهایی افراد مشمول آن هنوز مشخص نشده است.
نویسنده نشنال اینترست ریشه جایگاه دیپلماتیک امارات را در سیاست محتاطانه این کشور از آغاز جنگ میداند. ابوظبی در مارس ۲۰۲۲ در مجمع عمومی سازمان ملل به قطعنامه محکومیت حمله روسیه رأی مثبت داد، اما پیش از آن در رأیگیری شورای امنیت درباره قطعنامه محکومیت این حمله رأی ممتنع داده بود. امارات همچنین در رأیگیری تعلیق عضویت روسیه در شورای حقوق بشر سازمان ملل رأی ممتنع داد و به سیاست انزوای کامل مسکو نپیوست.
به ارزیابی رامانی، این رویکرد به امارات امکان داده است برخلاف برخی ابتکارهای دیپلماتیک دیگر، روابط مؤثر خود را با هر دو طرف جنگ حفظ کند. او معتقد است با متوقف شدن تلاشهای موازی عربستان سعودی برای پیشبرد گفتوگوهای آمریکا با روسیه و اوکراین در اوایل سال ۲۰۲۵ و ادامه خودداری پوتین از مذاکره مستقیم با زلنسکی، اهمیت مسیر دیپلماتیک ابوظبی افزایش یافته است.
پیوندهای جمعیتی و اقتصادی گسترده امارات با هر دو کشور نیز پشتوانه این نقش دیپلماتیک است. بر اساس برآوردهای مطرحشده در تحلیل نشنال اینترست، حدود ۱۵۰ هزار شهروند روسیه در امارات زندگی میکنند و شهروندان روس حدود ۱۳ هزار و ۵۰۰ شرکت در این کشور به ثبت رساندهاند. جمعیت اوکراینیهای مقیم امارات نیز حدود ۳۰ هزار نفر برآورد میشود.
در عرصه اقتصادی، توافقنامه جامع مشارکت اقتصادی امارات و اوکراین از اول ژوئیه ۲۰۲۶ اجرایی شد. همچنین توافق مشارکت اقتصادی امارات با اتحادیه اقتصادی اوراسیا، شامل روسیه، بلاروس، قزاقستان، قرقیزستان و ارمنستان، از ۶ اکتبر ۲۰۲۶ به اجرا درآمد. به اعتقاد نویسنده، این توافقها نشان میدهد ابوظبی در کنار نقش میانجی، به دنبال تقویت جایگاه اقتصادی و راهبردی خود در منطقه اوراسیاست.
همکاری امارات و اوکراین به حوزه اقتصاد محدود نمانده است. دو کشور در مارس ۲۰۲۶ برای گسترش همکاریهای امنیتی و دفاعی، از جمله مقابله با تهدیدهای هوایی و پهپادی، به توافق رسیدند. امارات پیشتر نیز در اکتبر ۲۰۲۲ به دستور شیخ محمد بن زاید، اختصاص ۱۰۰ میلیون دلار کمک بشردوستانه به غیرنظامیان آسیبدیده از جنگ اوکراین را اعلام کرده بود.
نشنال اینترست همچنین به اهمیت موقعیت امارات در مسیرهای تجاری آسیای مرکزی اشاره میکند. به باور نویسنده، گسترش روابط اقتصادی ابوظبی با کشورهای اوراسیا، علاوه بر تقویت نفوذ منطقهای این کشور، به توسعه مسیرهای جایگزین تجارت بینالمللی در شرایط اختلال در حملونقل دریایی منطقه، بهویژه تنگه هرمز، کمک میکند.
رامانی در پایان تأکید میکند که عضویت امارات در گروه بریکس، در کنار روابط راهبردی آن با آمریکا، به ابوظبی امکان داده است به محل برگزاری گفتوگوهای حساس بینالمللی تبدیل شود؛ گفتوگوهایی که در شرایط عادی، برگزاری آنها میان قدرتهای رقیب دشوار است. با این حال، اگرچه افزایش نقش دیپلماتیک ابوظبی به معنای نزدیک بودن پایان جنگ نیست و دستیابی به صلح پایدار همچنان دشوار به نظر میرسد، نویسنده نشنال اینترست نتیجه میگیرد که مسیر پایان دادن به جنگ اوکراین بیش از گذشته از ابوظبی میگذرد.