هشدار پزشکان امارات درباره آمپول‌های لاغری؛ ممکن است همراه چربی، عضله هم از دست بدهید
کاهش وزن هدف بسیاری از افرادی است که به سراغ داروهای تزریقی محبوب لاغری می‌روند، اما پزشکان در امارات هشدار می‌دهند عددی که روی ترازو دیده می‌شود، تمام ماجرا را نشان نمی‌دهد.
با افزایش استفاده از داروهایی مانند «مانجارو» (Mounjaro)، «اوزمپیک» (Ozempic) و «وگووی» (Wegovy) برای کاهش وزن، متخصصان تأکید می‌کنند بیماران باید علاوه بر میزان چربی ازدست‌رفته، به کاهش احتمالی توده بدون چربی، از جمله عضلات، نیز توجه کنند؛ زیرا عضلات نقش مهمی در قدرت بدنی، تحرک و سلامت بلندمدت دارند.
به گفته پزشکان، در افرادی که هنگام مصرف این داروها میزان غذای خود را به‌شدت کاهش می‌دهند، دریافت ناکافی پروتئین، کم‌آبی بدن و فعالیت بدنی ناکافی می‌تواند خطر از دست رفتن توده بدون چربی را افزایش دهد. متخصصان تأکید دارند هدف درمان نباید صرفاً کاهش سریع وزن باشد، بلکه بهبود سلامت متابولیک در کنار حفظ قدرت عضلانی و عملکرد جسمی اهمیت دارد.
دکتر نیاس خالد، متخصص بیماری‌های داخلی در بیمارستان برجيل ابوظبی، گفت: «هرگز کاهش وزن را فقط بر اساس عدد ترازو ارزیابی نکنید.»
او توضیح داد پزشکان پیش از آغاز درمان، وضعیت کلی سلامت و چاقی بیمار، سلامت متابولیک، نتایج آزمایش‌های مرتبط، وضعیت تغذیه‌ای و ترکیب بدن را بررسی می‌کنند.
به گفته وی، متخصصان تغذیه نیز با استفاده از روش‌هایی مانند آنالیز امپدانس بیوالکتریکی یا BIA، از جمله دستگاه InBody، میزان تقریبی توده چربی و توده بدون چربی بدن را ارزیابی می‌کنند.
در طول درمان نیز ارزیابی‌های دوره‌ای انجام می‌شود تا مشخص شود کاهش وزن عمدتاً ناشی از کاهش چربی است یا با از دست رفتن بیش از حد توده بدون چربی همراه شده است. قدرت بدنی، توانایی انجام فعالیت‌های روزمره و سرعت کاهش وزن نیز در این بررسی‌ها در نظر گرفته می‌شود.
دکتر خالد گفت بیماران از ابتدای درمان در جریان این موضوع قرار می‌گیرند که کاهش سریع وزن، به‌ویژه در صورت تغذیه نامناسب و فعالیت بدنی ناکافی، می‌تواند با کاهش عضله همراه باشد.
چرا نوع کاهش وزن اهمیت دارد؟
تفاوت میان کاهش چربی و کاهش توده بدون چربی اهمیت زیادی دارد، زیرا از دست رفتن توده بدون چربی می‌تواند بر عملکرد جسمی تأثیر بگذارد؛ به‌ویژه در سالمندان و افرادی که از قبل در معرض کاهش قدرت عضلانی قرار دارند.
دکتر آمنه کیران، متخصص غدد در بیمارستان International Modern Hospital دبی، گفت مانجارو با ماده مؤثره «تیرزپاتاید» و داروهای اوزمپیک و وگووی با ماده مؤثره «سماگلوتاید» از شناخته‌شده‌ترین داروهای این گروه در امارات هستند.
به گفته او، مانجارو به دلیل تأثیر قابل‌توجه در کاهش وزن محبوبیت زیادی پیدا کرده است. یک مطالعه مشاهده‌ای در امارات نیز نشان داده بود که مانجارو در سال ۲۰۲۴، ۶۵.۶ درصد از نسخه‌های داروهای مبتنی بر GLP-1 را در گروه مورد بررسی آن مطالعه به خود اختصاص داده است.
با این حال، میزان کاهش وزن به‌تنهایی نشان نمی‌دهد فرد چه مقدار عضله از دست داده و به همین دلیل پایش ترکیب بدن اهمیت دارد.
دکتر کیران گفت در ارزیابی‌های معمول، وزن بدن، دور کمر و شاخص‌های ساده عملکرد عضلانی از جمله قدرت پنجه دست را بررسی می‌کند. روش BIA نیز می‌تواند برای پایش تغییرات ترکیب بدن مفید باشد، هرچند دقت آن تحت تأثیر میزان آب بدن و عوامل دیگر قرار می‌گیرد.
او افزود در بیمارانی که در معرض خطر کاهش قابل‌توجه عضله قرار دارند و به ارزیابی دقیق‌تری نیاز است، استفاده از اسکن DEXA را ترجیح می‌دهد.
دکتر کیران همچنین به نتایج مطالعه فرعی SURMOUNT-1 درباره تغییر ترکیب بدن در جریان درمان با تیرزپاتاید اشاره کرد.
بر اساس این مطالعه، حدود ۷۵ درصد از وزن ازدست‌رفته مربوط به توده چربی و حدود ۲۵ درصد مربوط به توده بدون چربی بود. با این حال، کاهش توده بدون چربی لزوماً به معنای از دست رفتن همان میزان عضله اسکلتی نیست.
توده بدون چربی تنها شامل عضلات اسکلتی نمی‌شود و نتایج اندازه‌گیری آن نیز می‌تواند تحت تأثیر عواملی مانند میزان آب بدن قرار گیرد. به همین دلیل پزشکان تأکید می‌کنند نتایج سنجش ترکیب بدن باید همراه با ارزیابی‌های بالینی تفسیر شود.
پروتئین، مایعات کافی و ورزش اهمیت دارند
کاهش اشتها یکی از سازوکارهایی است که این داروها از طریق آن به کاهش وزن کمک می‌کنند. با این حال، کاهش قابل‌توجه مصرف غذا می‌تواند تأمین نیازهای تغذیه‌ای بدن را دشوار کند، به‌ویژه اگر وعده‌های غذایی حذف شوند یا مواد غذایی غنی از پروتئین به اندازه کافی مصرف نشوند.
دکتر خالد گفت برخی بیماران بسیار کمتر از نیاز بدن غذا می‌خورند و پروتئین کافی دریافت نمی‌کنند. برخی دیگر نیز در صورت بروز حالت تهوع یا سایر عوارض گوارشی، مصرف مایعات خود را کاهش می‌دهند.
او توصیه کرد مواد غذایی سرشار از پروتئین مانند تخم‌مرغ، ماهی، گوشت کم‌چرب، لبنیات و حبوبات در رژیم غذایی گنجانده شوند و برنامه غذایی هر بیمار با مشورت متخصص تغذیه و متناسب با شرایط فردی او تنظیم شود.
به گفته وی، دریافت مایعات کافی در طول درمان نیز اهمیت دارد و نیاز افراد به پروتئین و مایعات بسته به ترکیب بدن، سن، عملکرد کلیه‌ها و سایر شرایط پزشکی متفاوت است.
فعالیت بدنی نیز باید بخشی از یک برنامه ساختاریافته مدیریت وزن باشد. سازمان جهانی بهداشت دست‌کم ۱۵۰ دقیقه فعالیت بدنی با شدت متوسط در هفته را به‌عنوان یکی از اهداف فعالیت جسمی مطرح می‌کند، هرچند میزان و نوع فعالیت باید متناسب با وضعیت پزشکی و توانایی جسمی هر فرد تنظیم شود.
دکتر کیشان دلامپادی، متخصص غدد در بیمارستان NMC Royal شارجه، نیز تأکید کرد محبوبیت روزافزون این داروها نباید معیار تصمیم‌گیری برای مصرف آن‌ها باشد.
او گفت: «این داروها با تأثیر بر اشتها و احساس سیری به افراد کمک می‌کنند غذای کمتری مصرف کنند، اما برای همه مناسب نیستند. انتخاب دارو به وزن فرد، سابقه پزشکی، بیماری‌های زمینه‌ای، داروهای مصرفی و اهداف درمان بستگی دارد.»
او همچنین هشدار داد افراد نباید تنها به این دلیل که یکی از اطرافیانشان با مصرف یک داروی نسخه‌ای نتیجه خوبی گرفته است، همان دارو را مصرف کنند. به گفته وی، باید میان داروهایی که برای درمان دیابت تأیید شده‌اند و داروهایی که برای مدیریت وزن مجوز دارند، تفاوت قائل شد.
دکتر دلامپادی افزود ارزیابی پزشکی، تجویز مناسب و پیگیری منظم ضروری است و دارو باید مکمل تغذیه متعادل، فعالیت بدنی و تغییرات رفتاری باشد، نه جایگزین آن‌ها.
به گفته او، عوارضی مانند حالت تهوع، استفراغ، اسهال یا یبوست، در صورت ادامه‌دار بودن، می‌توانند بر میزان آب بدن و دریافت مواد مغذی تأثیر بگذارند.
او تأکید کرد این موضوع در سنین بالاتر اهمیت بیشتری دارد، زیرا توده و قدرت عضلانی به‌طور طبیعی با افزایش سن کاهش می‌یابد. کاهش سریع وزن همراه با تغذیه نامناسب و بی‌تحرکی می‌تواند حفظ استقلال جسمی افراد را دشوارتر کند.
وی افزود حتی افراد جوان‌تر نیز باید در جریان کاهش وزن به حفظ عضلات خود توجه داشته باشند و صرفاً بر ظاهر یا سایز لباس تمرکز نکنند.
