حتی یک ساعت تماشای صفحه‌نمایش در روز ممکن است بر رشد کودکان زیر ۵ سال تأثیر بگذارد
با گسترش استفاده از دستگاه‌های دیجیتال در زندگی روزمره کودکان، کارشناسان در امارات از والدین خواسته‌اند مدت‌زمان استفاده فرزندان خردسال خود از تلفن همراه، تبلت و سایر دستگاه‌های دارای صفحه‌نمایش را با دقت بیشتری کنترل کنند؛ حتی زمانی که کودکان در حال تماشای محتوای آموزشی هستند.
دکتر صالحه آفریدی، بنیان‌گذار و رئیس مرکز «لایت‌هاوس عربیا» (The LightHouse Arabia)، هشدار داد که استفاده روزانه یک ساعت یا بیشتر از صفحه‌نمایش برای کودکان زیر پنج سال ممکن است بیش از حد تلقی شود و بر رشد زبانی، توانایی‌های شناختی و رشد اجتماعی و عاطفی آن‌ها تأثیر منفی بگذارد.
او تأکید کرد که اگرچه فناوری می‌تواند فرصت‌های ارزشمندی برای یادگیری فراهم کند، نوع محتوا، سن کودک و مدت‌زمان استفاده از صفحه‌نمایش، همگی در تعیین تأثیر آن بر رشد کودکان اهمیت دارند.
آفریدی با استناد به نتایج پژوهش‌ها، میان استفاده از فناوری برای سرگرمی، محتوای کوتاه شبکه‌های اجتماعی و ویدئوهای آموزشی طولانی‌تر، مانند محتوای یوتیوب، تفاوت قائل شد.
او هشدار داد که صرف آموزشی‌بودن یک محتوا، به معنای بی‌ضرربودن آن برای کودکان نیست.
به گفته این متخصص، پژوهش‌ها نشان داده‌اند که برای کودکان زیر پنج سال، حتی حدود یک ساعت استفاده روزانه از صفحه‌نمایش یا بیشتر از آن می‌تواند استفاده بیش از حد محسوب شود.
آفریدی تأکید کرد که سال‌های نخست زندگی، دوره‌ای حیاتی برای رشد مغز کودکان است و آن‌ها در این دوران باید فرصت کافی برای کشف محیط اطراف، تعامل با دیگران و یادگیری از طریق تجربه‌های واقعی داشته باشند.
او گفت: «کودکان باید به چشم‌های پدر و مادرشان نگاه کنند، با دوستانشان بازی کنند، خاک را لمس کنند و با دنیای اطراف خود تعامل داشته باشند؛ زیرا این تجربه‌ها برای رشد مغز آن‌ها مفید است.»
چرا تعامل با دنیای واقعی برای کودکان اهمیت دارد؟
آفریدی هشدار داد که تماشای منفعلانه صفحه‌نمایش، حتی زمانی که محتوای آن آموزشی و باکیفیت باشد، ممکن است فرصت تجربه‌هایی را از کودکان بگیرد که برای رشد مهارت‌های ارتباطی، تفکر و تعاملات اجتماعی ضروری هستند.
او توضیح داد: «وقتی کودک در مقابل یک صفحه‌نمایش قرار می‌گیرد و صرفاً به‌صورت منفعلانه محتوا را تماشا می‌کند، حتی اگر بهترین محتوای ممکن باشد، یک ساعت یا بیشتر استفاده روزانه می‌تواند بر رشد شناختی او تأثیر بگذارد و موجب تأخیر در رشد مهارت‌های زبانی شود.»
به گفته این متخصص، نگرانی‌ها تنها به عملکرد تحصیلی محدود نمی‌شود، بلکه توانایی کودکان در برقراری روابط اجتماعی و درک احساسات خود و دیگران را نیز دربرمی‌گیرد.
او افزود که استفاده بیش از حد از صفحه‌نمایش ممکن است عملکرد تحصیلی کودکان را تضعیف کند و رشد اجتماعی و عاطفی آن‌ها را تحت تأثیر قرار دهد.
آفریدی تأکید کرد که والدین باید هنگام تصمیم‌گیری درباره استفاده فرزندانشان از دستگاه‌های دیجیتال، هم سن کودک و هم مدت‌زمان استفاده را در نظر بگیرند.
این هشدارها در شرایطی مطرح می‌شود که فناوری به بخش جدایی‌ناپذیری از آموزش، سرگرمی و زندگی روزمره خانواده‌ها تبدیل شده است.
به گفته کارشناسان، والدین نباید همه انواع استفاده از صفحه‌نمایش را یکسان بدانند، بلکه باید آگاهانه تصمیم بگیرند فرزندانشان چه محتوایی تماشا کنند و در چه سنی آمادگی استفاده از پلتفرم‌های دیجیتال را داشته باشند.
آفریدی همچنین اذعان کرد که دور نگه‌داشتن کامل کودکان از فضای آنلاین دیگر راهکاری واقع‌بینانه نیست.
او تأکید کرد که اولویت باید آموزش مهارت‌های روان‌شناختی و فنی لازم برای حضور ایمن کودکان در فضای دیجیتال باشد.
به گفته او، مسئله تنها آموزش مهارت‌های فنی نیست، بلکه کودکان باید از نظر روان‌شناختی نیز برای مواجهه با محیط آنلاین آماده شوند.
از محافظت کودکان در فضای مجازی تا توانمندسازی دیجیتال
رزان بشیتی، مدیرعامل مؤسسه «اینجاز امارات» (INJAZ UAE)، معتقد است رویکرد خانواده‌ها و نهادهای مسئول در زمینه امنیت آنلاین کودکان باید فراتر از محدودکردن دسترسی باشد و بر آموزش مهارت‌ها و تقویت اعتمادبه‌نفس نسل جوان تمرکز کند.
او گفت: «باید از تمرکز صرف بر محافظت از کودکان در فضای آنلاین فاصله بگیریم و بیشتر بر توانمندسازی آن‌ها از طریق آموزش مهارت‌های مناسب و تقویت اعتمادبه‌نفس برای استفاده ایمن و آگاهانه از اینترنت تمرکز کنیم.»
بشیتی خاطرنشان کرد که فناوری به بخشی جدایی‌ناپذیر از آموزش تبدیل شده و می‌تواند به معلمان در کلاس‌های درس و والدین در تقویت یادگیری فرزندان در خانه کمک کند.
او افزود: «به نظر من فناوری ابزار بسیار ارزشمندی است، به‌ویژه با توجه به حجم گسترده اطلاعاتی که در یوتیوب وجود دارد. اما ما به‌عنوان والدین مسئولیت داریم الگوی رفتاری مناسبی باشیم و از جنبه‌های مثبت فناوری بهره ببریم.»
به گفته او، والدین باید در کنار تعیین محدودیت‌های مناسب، خود نیز عادت‌های سالم دیجیتال را رعایت کنند، درباره تجربه‌های آنلاین با فرزندانشان گفت‌وگو داشته باشند و به آن‌ها کمک کنند محتوای مفید را از محتوای بالقوه آسیب‌زا تشخیص دهند.
ابزارهای گوگل و یوتیوب برای نظارت والدین
گوگل و یوتیوب ابزارهای مختلفی برای افزایش کنترل خانواده‌ها بر تجربه دیجیتال کودکان معرفی کرده‌اند.
این امکانات شامل بارگذاری خصوصی ویدئوها، غیرفعال‌بودن پیش‌فرض پخش خودکار و تبلیغات شخصی‌سازی‌شده برای حساب‌های متعلق به کاربران زیر ۱۸ سال و همچنین قابلیت‌های نظارت والدین از طریق Google Family Link و YouTube Family Center است.
یوتیوب اوایل سال جاری حساب‌های ویژه کودکان و نوجوانان را در منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا معرفی کرد تا والدین بتوانند متناسب با سن و مرحله رشد فرزندانشان، کنترل بیشتری بر محتوای قابل مشاهده داشته باشند.
یکی از این قابلیت‌ها، امکان تعیین محدودیت زمانی برای بخش ویدئوهای کوتاه یوتیوب (Shorts) است که والدین حتی می‌توانند آن را روی صفر دقیقه در روز تنظیم کنند.
اپلیکیشن مستقل YouTube Kids نیز با ارائه قابلیت‌های کنترل والدین، امکان مدیریت تجربه تماشای ویدئو برای کودکان را فراهم می‌کند.
نگاه کاربران امارات و عربستان به محتوای آموزشی یوتیوب
بر اساس پژوهشی از مؤسسه کانتار (Kantar)، ۹۵ درصد از بینندگان شرکت‌کننده در این پژوهش در امارات و عربستان سعودی معتقدند یوتیوب از نظر ارائه محتوای آموزشی در جایگاه پیشرو قرار دارد.
همچنین ۹۲ درصد از پاسخ‌دهندگان متعلق به نسل زد اعلام کرده‌اند که این پلتفرم به آن‌ها در یادگیری مهارت‌های جدید کمک کرده است.
با این حال، کارشناسان تأکید دارند که دسترسی به منابع آموزشی دیجیتال، ضرورت تعیین محدودیت‌های متناسب با سن کودکان و نظارت والدین را از بین نمی‌برد.
راهبرد امارات برای حفاظت از کودکان در فضای دیجیتال
مهندس سعید بلهول، سرپرست مدیرکلی سازمان تنظیم مقررات مخابرات و دولت دیجیتال امارات (TDRA)، اعلام کرد که راهبرد این کشور برای ایمنی دیجیتال کودکان بر سه محور پیشگیری، آگاهی‌بخشی و توانمندسازی استوار است.
به گفته او، مسئولیت حفاظت از کودکان در فضای دیجیتال میان خانواده‌ها، نهادهای مرتبط و پلتفرم‌های دیجیتال تقسیم می‌شود.
بلهول تأکید کرد: «حفاظت از کودکان لزوماً به معنای جلوگیری از حضور آن‌ها در دنیای دیجیتال نیست، بلکه باید آن‌ها را توانمند کرد تا با آگاهی، اعتمادبه‌نفس و مسئولیت‌پذیری، این فضا را کشف کنند و از فرصت‌های آن بهره ببرند.»
