همان آیفون، ۴۰۰ درهم گرانتر، چرا قیمت گوشیهای هوشمند در سراسر جهان افزایش یافته است؟
قیمت آیفون ۱۷ که یک سال پیش با بهای ۳۳۹۹ درهم وارد بازار امارات شد، اکنون در وبسایت اپل به ۳۷۹۹ درهم رسیده است؛ افزایشی ۴۰۰ درهمی، بدون آنکه تغییری در مشخصات این گوشی ایجاد شده باشد.
این افزایش قیمت بخشی از روند گرانی محصولات الکترونیکی است که ابتدا رایانههای شخصی را تحت تأثیر قرار داد و اکنون به بازار تلفنهای همراه رسیده است.
آیفون ۱۷ تنها نمونه این روند نیست. مدلهای جدید آیفون ۱۸ پرو و پرو مکس نیز نسبت به نسل قبلی گرانتر شدهاند. قیمت گلکسی Z Fold8 Ultra سامسونگ ۴۰۰ درهم بیشتر از مدل پیشین آن، یعنی Z Fold7، است و گوگل نیز قیمت تمامی گوشیهای سری پیکسل ۱۱ را افزایش داده است.
در شرایط معمول، قیمت گوشیها با گذشت زمان کاهش مییابد و بسیاری از خریداران خرید خود را به زمان عرضه نسل جدید و ارزانتر شدن مدل قبلی موکول میکنند. با این حال، امسال این الگو تغییر کرده است.
دلیل اصلی این تغییر، افزایش شدید قیمت تراشههای حافظه است؛ هزینهای که تولیدکنندگان دیگر قادر به جذب کامل آن نیستند و بخشی از آن را به مصرفکنندگان منتقل میکنند.
🟠 قیمت گوشیهای هوشمند چقدر افزایش یافته است؟
افزایش قیمت محصولات اپل از این جهت غیرمعمول است که گوشیهای موجود در بازار را نیز شامل شده است.
اپل همزمان با معرفی مدلهای جدید آیفون ۱۸ پرو در ۹ سپتامبر، قیمت آیفون ۱۶، آیفون ۱۷، آیفون ایر و آیفون 17e را در آمریکا هرکدام ۱۰۰ دلار افزایش داد.
در امارات نیز قیمت آیفون ۱۷، آیفون ایر و آیفون 17e هرکدام ۴۰۰ درهم افزایش یافته است، در حالی که هیچیک از این مدلها بازطراحی یا دوباره عرضه نشدهاند.
در شرایط عادی، قیمت این گوشیها در چنین مقطعی از سال کاهش پیدا میکند؛ بنابراین افزایش قیمت آنها تأثیر بیشتری بر خریداران دارد.
در سایر شرکتها، افزایش قیمت با تغییر مشخصات فنی نیز همراه بوده است. گوگل قیمت پیکسل ۱۱ پرو را ۱۰۰ دلار افزایش داده و حافظه رم مدل پایه را از ۱۶ به ۱۲ گیگابایت کاهش داده است. این شرکت دلیل این تصمیم را کمبود شدید رم در بازار تأمینکنندگان عنوان کرده است.
همچنین گزارشهایی منتشر شده که سامسونگ در حال بررسی افزایش قیمت گلکسی S26 در کره جنوبی از اول اکتبر است، هرچند این شرکت اعلام کرده هنوز تصمیم نهایی اتخاذ نشده است.
بر اساس آمار مؤسسه تحقیقاتی Counterpoint Research، قیمت گوشیهای موجود در بازار در سال جاری بهطور متوسط حدود ۱۵ درصد در جهان و ۱۸ درصد در منطقه خاورمیانه و آفریقا افزایش یافته است.
مدلهای جدید نیز با قیمتهایی حدود ۲۵ درصد بالاتر از نسل قبلی عرضه میشوند.
این مؤسسه اعلام کرده است که بیش از ۴۰ درصد گوشیهای مورد بررسی آن با افزایش قیمت مواجه شدهاند؛ وضعیتی که به گفته این شرکت، پیشتر سابقه نداشته است.
افزایش هزینهها بهویژه در گوشیهای اقتصادی و میانرده محسوستر است، زیرا حافظه سهم بیشتری از هزینه تولید این محصولات را تشکیل میدهد.
🟠 علت اصلی گرانی گوشیها چیست؟
مهمترین عامل افزایش قیمت گوشیهای هوشمند، جهش هزینه تراشههای حافظه است.
قیمت حافظههای DRAM و NAND در مقایسه با سال گذشته بیش از ۳۰۰ درصد افزایش یافته و مؤسسه IDC اعلام کرده است که تولیدکنندگان گوشی دیگر گزینههای چندانی برای جذب این هزینهها ندارند.
یک سال پیش، حافظه رم و فضای ذخیرهسازی یک آیفون پرو حدود ۱۰ درصد از هزینه تولید آن را تشکیل میداد، اما این سهم در سهماهه جاری به حدود یکسوم رسیده است.
مؤسسه TrendForce نیز پیشبینی میکند سهم این قطعات از هزینه تولید تا اواسط سال ۲۰۲۷ از ۴۰ درصد فراتر برود.
🟠 تأثیر هوش مصنوعی بر کمبود تراشههای حافظه
یکی از دلایل اصلی افزایش قیمت رم، تغییر اولویت تولیدکنندگان تراشه است.
شرکتهای تولیدکننده حافظه، بخشی از ظرفیت تولید خود را به حافظههای پهنباند بالا (HBM) اختصاص دادهاند؛ نوعی حافظه DRAM چندلایه که در کنار شتابدهندههای هوش مصنوعی در مراکز داده استفاده میشود.
تولید این حافظهها سودآوری بیشتری نسبت به تراشههای مورد استفاده در گوشیهای هوشمند دارد.
از سوی دیگر، حافظه HBM برای هر واحد ظرفیت قابلاستفاده، به سیلیکون بیشتری نیاز دارد. بنابراین انتقال ظرفیت کارخانهها به تولید این نوع حافظه، عرضه رم معمولی را بیش از پیش محدود کرده است؛ آن هم در شرایطی که تقاضا برای تراشههای حافظه در سطوح بسیار بالایی قرار دارد.
تیم کوک، مدیرعامل وقت اپل، در مصاحبهای با والاستریت ژورنال در ماه ژوئن، وضعیت بازار حافظه را به «سیلی با دوره بازگشت صدساله» تشبیه کرده بود.
با این حال، همه فعالان بازار معتقد نیستند که افزایش قیمتها صرفاً ناشی از عرضه و تقاضاست.
در ماه ژوئن، گروهی از مصرفکنندگان و کسبوکارهای کوچک در کالیفرنیا علیه شرکتهای سامسونگ، SK Hynix و Micron شکایت کردند.
این سه شرکت در مجموع حدود ۹۰ درصد بازار حافظه DRAM را در اختیار دارند.
شاکیان مدعی شدهاند که این شرکتها از رونق هوش مصنوعی بهعنوان پوششی برای محدود نگه داشتن عرضه حافظههای معمولی استفاده کردهاند.
تولیدکنندگان این اتهام تبانی را رد کردهاند. دادگاهها نیز در سال ۲۰۲۲ ادعای مشابهی را رد کرده بودند.
🟠 گرانی گوشیها تا چه زمانی ادامه خواهد داشت؟
بر اساس ارزیابیهای مطرحشده در این گزارش، نشانهای از کاهش سریع فشار بر بازار حافظه دیده نمیشود و ممکن است کمبود تراشهها برای چندین سال ادامه پیدا کند.
شرکت SK Hynix، یکی از سه تولیدکننده بزرگ حافظه جهان، پیشبینی کرده است که شرایط عرضه در سال ۲۰۲۷ حتی دشوارتر از سال ۲۰۲۶ خواهد بود و تقاضا تا پس از سال ۲۰۳۰ از ظرفیت تولید این شرکت فراتر میرود.
لیپبو تان، مدیرعامل اینتل، نیز پیشتر اعلام کرده بود که انتظار نمیرود شرایط بازار پیش از سال ۲۰۲۸ بهبود یابد.
در تئوری، افزایش ظرفیت کارخانهها میتواند به رفع کمبود کمک کند، اما اجرای این راهکار به زمان و سرمایهگذاری قابلتوجهی نیاز دارد.
هزینه احداث یک کارخانه جدید تولید حافظه بیش از ۱۵ میلیارد دلار، معادل حدود ۵۵ میلیارد درهم، است و راهاندازی آن دستکم ۱۸ ماه زمان میبرد.
بر اساس برنامههای اعلامشده، کارخانه جدید مایکرون در سنگاپور از سال ۲۰۲۷ فعالیت خود را آغاز خواهد کرد. توسعه کارخانه سامسونگ در پیونگتائک برای سال ۲۰۲۸ برنامهریزی شده و تأسیسات SK Hynix در ایندیانا نیز قرار است در اواخر سال ۲۰۲۸ وارد مدار تولید شود.
این سرمایهگذاریها در مقایسه با سالهای ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵، که سرمایهگذاری در ظرفیت تولید محدود بود، نشاندهنده تغییر روند هستند؛ با این حال، انتظار نمیرود آثار آنها بهسرعت در بازار مشاهده شود.
🟠 آیا قیمت گوشیها دوباره کاهش خواهد یافت؟
کاهش قیمت تراشههای حافظه لزوماً به ارزانتر شدن گوشیهای هوشمند منجر نمیشود.
تجربه سالهای ۲۰۲۲ و ۲۰۲۳ نشان میدهد که با وجود سقوط قیمت حافظه، قیمت گوشیها کاهش نیافت و میانگین قیمت فروش جهانی آنها حتی دو سال بعد نیز همچنان در حال افزایش بود.
به بیان دیگر، صرفهجویی ناشی از کاهش هزینه قطعات معمولاً بهطور کامل به قیمت نهایی محصولات منتقل نمیشود.
بخش اقتصادی بازار بیشترین فشار را تحمل میکند.
بر اساس گزارش مؤسسه FDM CCS Insight، قیمت برخی گوشیهای ردهپایین در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته بیش از ۵۰ درصد افزایش یافته است.
مؤسسه IDC نیز اعلام کرده بخش گوشیهای زیر ۱۰۰ دلار، معادل حدود ۳۷۰ درهم، با بحرانی جدی برای ادامه حیات مواجه است. در سال ۲۰۲۵ حدود ۱۷۳ میلیون دستگاه گوشی در این رده قیمتی عرضه شده بود.
مؤسسه Gartner نیز پیشبینی میکند خریداران این بخش با سرعتی پنج برابر خریداران گوشیهای پرچمدار از بازار خارج شوند.
بر این اساس، بازگشت گوشیهای بسیار ارزانقیمت به بازار با ابهام روبهروست.
در پایان گزارش به مصرفکنندگان توصیه شده است که اگر گوشی فعلی آنها همچنان بهخوبی کار میکند، برای تعویض آن عجله نکنند؛ زیرا شرایط بازار در سال آینده نیز ممکن است دشوارتر شود.
همچنین به خریدارانی که ناچار به تهیه گوشی جدید هستند توصیه شده است ظرفیت حافظه موردنیاز واقعی خود را انتخاب کنند، نه ظرفیت بالاتری که شاید در آینده به آن نیاز پیدا کنند؛ چراکه انتخاب ظرفیت ذخیرهسازی یکی از معدود بخشهای هزینه خرید است که همچنان میتوان آن را کنترل کرد.
