۲۲ تصویر شگفت‌انگیز از دگرگونی دبی از دهه ۱۹۵۰ تاکنون
دبی امروز کلان‌شهری وسیع با آسمان‌خراش‌های متعدد، رستوران‌های لوکس و میلیون‌ها گردشگر از سراسر جهان است؛ اما این شهر همیشه چنین چهره‌ای نداشته است.
بزرگ‌ترین شهر امارات متحده عربی زمانی روستایی کوچک و ماهیگیری در دل صحرا بود. اکنون و هم‌زمان با رونمایی از ابتکار تازه‌ای برای نمایش روند سریع توسعه این امارت، فرصت مناسبی فراهم شده است تا نگاهی به گذشته دبی و تحولات چشمگیر آن بیندازیم.
اعلی حضرت شیخ محمد بن راشد آل مکتوم، معاون رئیس امارات، نخست‌وزیر و حاکم دبی، ابتکار «Dubai-it» را در شبکه‌های اجتماعی معرفی کرده است؛ طرحی که توانایی دبی در اجرای سریع پروژه‌های بزرگ و دستیابی به نتایج چشمگیر در مدت‌زمانی کوتاه را برجسته می‌کند.
تماشای تصاویر قدیمی دبی نشان می‌دهد این شهر در چند دهه گذشته چه مسیر طولانی و شگفت‌انگیزی را طی کرده است. جمعیت دبی که در دهه ۱۹۶۰ حدود ۵۹ هزار نفر بود، در سال ۲۰۲۵ از مرز چهار میلیون نفر عبور کرد.
در گذشته‌ای نه‌چندان دور، شترها از مسیری عبور می‌کردند که امروز با نام بزرگراه پرتردد شیخ زاید شناخته می‌شود. همچنین برای بسیاری از مردم تصور دبی پیش از ساخت برج العرب، برج خلیفه و نخل جمیرا دشوار است.
در ادامه، با مرور تصاویر تاریخی، روند تبدیل تدریجی دبی از یک بندر کوچک به کلان‌شهری مدرن بررسی شده است.
بر دبی، دیره و شندغه
تصویری تاریخی از دبی که در سپتامبر ۲۰۲۴ از سوی شیخ حمدان بن محمد در استوری اینستاگرام منتشر شد، بار دیگر مورد توجه کاربران قرار گرفت.
این تصویر دبی در دهه ۱۹۵۰ را نشان می‌دهد؛ زمانی که بر دبی، دیره و شندغه از مهم‌ترین مناطق آن بودند. هنگام انتشار تصویر برای میلیون‌ها دنبال‌کننده شیخ حمدان، نام هر منطقه نیز روی عکس مشخص شده بود.
دبی در آن زمان هنوز یک بندر ماهیگیری بود و نفت در این امارت کشف نشده بود.
بر دبی، دیره و شندغه نخستین مناطقی بودند که با گسترش شهر، روند ساخت‌وساز و صنعتی‌شدن در آنها آغاز شد. این مناطق اکنون بخش‌هایی مهم از بافت تاریخی و تجاری دبی به شمار می‌روند.
دبی امروز بیش از ۲۵۰ آسمان‌خراش دارد و شمار ساختمان‌های مرتفع آن همچنان در حال افزایش است.
برج خلیفه
هم‌زمان با گسترش دبی، مقام‌های این امارت تلاش کردند وابستگی اقتصاد به درآمدهای نفتی را کاهش دهند. تبدیل دبی به یکی از مقاصد مهم گردشگری جهان، یکی از محورهای اصلی این سیاست بود.
برج خلیفه، بلندترین ساختمان جهان، یکی از مهم‌ترین نمادهای این راهبرد محسوب می‌شود و نقش قابل‌توجهی در افزایش شهرت بین‌المللی دبی داشته است.
این برج در سال ۲۰۱۰ به‌طور رسمی افتتاح شد و به پاس حمایت‌های شیخ خلیفه بن زاید آل نهیان، رئیس وقت امارات، از تکمیل پروژه، «برج خلیفه» نام گرفت.
برج خلیفه اکنون ساختمانی چندمنظوره در قلب داون‌تاون دبی است و واحدهای مسکونی، دفترهای اداری، مراکز سلامت و تندرستی، سالن‌های پذیرایی و سکوهای تماشای شهر را در خود جای داده است.
برج العرب
ساخت برج العرب در منطقه‌ای که در گذشته «ساحل شیکاگو» نامیده می‌شد، پنج سال طول کشید. عملیات احداث این هتل در سال ۱۹۹۴ آغاز شد.
پس از تکمیل پروژه، یکی از خبرنگارانی که از ساختمان بازدید کرده بود، تحت تأثیر طراحی و امکانات هتل قرار گرفت و اعلام کرد این مجموعه باید به‌جای پنج ستاره، هفت ستاره داشته باشد.
با وجود شهرت جهانی عنوان «هتل هفت‌ستاره»، مدیران و مالکان برج العرب هیچ‌گاه در تبلیغات رسمی خود چنین رتبه‌ای را مطرح نکرده‌اند و این هتل به‌طور رسمی پنج‌ستاره است.
برج العرب که روی جزیره‌ای مصنوعی ساخته شده، به دلیل طراحی بادبانی‌شکل، ابعاد و معماری منحصربه‌فرد خود، همچنان یکی از مهم‌ترین نمادهای دبی به شمار می‌رود.
بر اساس گزارش منتشرشده، این هتل در حال حاضر برای اجرای عملیات گسترده بازسازی فضای داخلی تعطیل است و انتظار می‌رود در اواخر سال ۲۰۲۷ بازگشایی شود.
برج ساعت دیره
ساخت برج ساعت دیره بین سال‌های ۱۹۶۳ تا ۱۹۶۵ و با امکانات محدود انجام شد. در جریان ساخت این بنا حتی از ماسه شسته‌نشده ساحلی برای تهیه بتن استفاده شده بود.
وجود نمک در ماسه ساحلی می‌تواند موجب خوردگی سازه، ایجاد ترک و نیاز به تعمیرات فوری شود. برج ساعت دیره نیز به همین دلیل در سال ۱۹۷۲ و بار دیگر در دهه ۱۹۸۰ تحت تعمیر و بازسازی قرار گرفت.
درباره شکل‌گیری این بنا روایت شده است که شیخ راشد بن سعید آل مکتوم، حاکم وقت دبی، ساعتی بسیار بزرگ هدیه گرفته بود و برای استفاده از آن تصمیم گرفت بنای یادبودی در مسیر منتهی به پل آل مکتوم طراحی و ساخته شود.
ساختار اصلی برج ساعت پس از بازسازی تغییر چندانی نکرده است؛ اما محدوده اطراف آن در طول سال‌ها به‌شدت توسعه یافته است.
این برج در تقاطع خیابان ام هریر و جاده D89 قرار دارد.
در ماه مه ۲۰۲۳ اعلام شد که برج ساعت دیره در چارچوب «طرح جامع شهری دبی ۲۰۴۰» بازسازی خواهد شد. بر اساس این طرح، فضای سبز و نورپردازی‌های رنگی به میدان افزوده می‌شود و آب‌نمای آن نیز تغییر خواهد کرد.
خور دبی
خور دبی که در فهرست موقت میراث جهانی یونسکو قرار دارد، یکی از قدیمی‌ترین بخش‌های باقی‌مانده شهر است.
این آبراه، دبی را به دو بخش اصلی بر دبی و دیره تقسیم می‌کند و در طول تاریخ نقشی اساسی در توسعه اقتصادی شهر داشته است.
خور دبی یکی از مهم‌ترین عوامل شکل‌گیری اولیه شهر محسوب می‌شود؛ زیرا در قرن نوزدهم به بندری تجاری تبدیل شد. پس از کشف نفت نیز جایگاه خور دبی به‌عنوان بندر تجاری، زمینه توسعه بیشتر مناطق اطراف آن را فراهم کرد.
خور دبی امروز یکی از مناطق پرتردد و پویای شهر است و پروژه‌های تجاری، فرهنگی و مسکونی جدید به‌طور مستمر در اطراف آن افتتاح می‌شوند.
دیوارهای قدیمی و اسکله خور دبی نیز با بودجه‌ای معادل ۱۱۲ میلیون درهم در حال بازسازی و مقاوم‌سازی هستند تا در برابر شرایط نامساعد جوی آمادگی بیشتری داشته باشند.
فرودگاه بین‌المللی دبی
فرودگاه بین‌المللی دبی از سال ۱۹۶۰ این امارت را به نقاط مختلف جهان متصل کرده است.
در سال ۱۹۶۹، طرح توسعه این فرودگاه با هزینه‌ای حدود ۱۹.۲ میلیون درهم، معادل ۴.۱۳ میلیون پوند در آن زمان، اجرا شد. ارزش این مبلغ با درنظرگرفتن نرخ تورم، امروز حدود ۳۹۶ میلیون درهم برآورد می‌شود.
در آن زمان تنها ۹ شرکت هواپیمایی از فرودگاه دبی به ۲۰ مقصد پرواز داشتند؛ آماری که در دهه‌های بعد به‌طور چشمگیری افزایش یافت.
فرودگاه بین‌المللی دبی اکنون یکی از پرترددترین فرودگاه‌های جهان و بزرگ‌ترین مرکز حمل‌ونقل هوایی در خاورمیانه است. این فرودگاه در سال ۲۰۲۳ پذیرای بیش از ۸۷ میلیون مسافر بود.
پالم جمیرا
تصور دبی امروز بدون پالم جمیرا دشوار است. ایده ساخت این مجمع‌الجزایر مصنوعی به شکل درخت نخل نخستین‌بار در سال ۲۰۰۱ مطرح شد و این مجموعه اکنون یکی از شناخته‌شده‌ترین نمادهای شهر محسوب می‌شود.
شاخه‌های پالم جمیرا با استفاده از ۶۱ میلیون مترمکعب ماسه و هفت میلیون تن سنگ ساخته شده‌اند.
تصاویر ثبت‌شده در سال ۲۰۰۸ نشان می‌دهند که این منطقه پیش از ساخت هتل‌ها، رستوران‌ها و مجتمع‌های مسکونی چه ظاهری داشته است.
پالم جمیرا امروز میزبان شمار زیادی از مشهورترین هتل‌های لوکس دبی، از جمله «وان‌اند‌اونلی پالم»، «رافلز پالم دبی» و «آتلانتیس پالم» است.
این جزیره مصنوعی اکنون یکی از پرجنب‌وجوش‌ترین مناطق دبی به شمار می‌رود و شکل منحصربه‌فرد آن در تصاویر ماهواره‌ای و نقشه‌های آنلاین به‌راحتی قابل تشخیص است.
بزرگراه شیخ زاید
تغییر و توسعه جاده‌ها و زیرساخت‌های حمل‌ونقل، یکی از چشمگیرترین تحولات دبی در دهه‌های گذشته بوده است.
تصاویر قدیمی نشان می‌دهند که شترها زمانی از مسیری عبور می‌کردند که امروز به پرترددترین بزرگراه دبی تبدیل شده است.
بزرگراه شیخ زاید بخشی از جاده E11 است؛ طولانی‌ترین جاده امارات که از مرز عربستان سعودی تا مرز عمان امتداد دارد.
رانندگی در این بزرگراه، وسعت کنونی دبی را به‌خوبی نشان می‌دهد. مجموعه‌ای از آسمان‌خراش‌های عظیم و ساختمان‌هایی با معماری آینده‌نگرانه در دو طرف مسیر قرار گرفته‌اند و چهره این منطقه را به‌طور کامل دگرگون کرده‌اند.
مرکز تجارت جهانی دبی
مرکز تجارت جهانی دبی و برج اصلی آن با نام «برج شیخ راشد»، نخستین ساختمان مرتفعی بود که در خط افق دبی ظاهر شد.
این مجموعه در راستای چشم‌انداز امارات برای تبدیل‌شدن به یک مرکز جهانی تجارت و کسب‌وکار ساخته شد و بیش از چهار دهه است که یکی از اصلی‌ترین محل‌های برگزاری نمایشگاه‌ها و رویدادهای بزرگ در دبی به شمار می‌رود.
مرکز تجارت جهانی دبی بیش از یک میلیون فوت مربع فضای نمایشگاهی و رویدادی دارد.
این مجموعه تنها مرکزی برای برگزاری رویدادهای تجاری نیست و در طول سال‌ها میزبان تولیدات و برنامه‌های بین‌المللی بزرگی مانند «سیرک دو سولِی» و همچنین هنرمندان مشهور حوزه موسیقی و کمدی بوده است.
مقایسه تصاویر تاریخی با نمای امروز دبی نشان می‌دهد این شهر در مدت چند دهه، از یک بندر کوچک ماهیگیری به یکی از شناخته‌شده‌ترین کلان‌شهرهای جهان تبدیل شده است؛ تحولی که آثار آن را می‌توان در جمعیت، معماری، حمل‌ونقل، گردشگری و زیرساخت‌های شهری مشاهده کرد.
